<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="ZW01n0007"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 7 阿毘达摩俱舍论实義疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献数位版, No. 7 阿毘达摩俱舍论实義疏</title> <author>尊者安惠造 苏军整理</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">1</idno>.<idno type="no">7</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">阿毘达摩俱舍论实義疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">方廣锠大德提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2009-03-13T09:55:10"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="3"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0169a" n="0169a"/> <lb ed="ZW" n="0169a01"/> <lb ed="ZW" n="0169a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">题解</cb:mulu><head>《阿毘达摩俱舍论实義疏》</head> <lb ed="ZW" n="0169a03"/><byline cb:type="other">整理者 苏 军</byline> <lb ed="ZW" n="0169a04"/> <lb ed="ZW" n="0169a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW01p0169a0501">〔题解〕</p> <lb ed="ZW" n="0169a06"/><p xml:id="pZW01p0169a0601">《阿毘达摩俱舍论实義疏》，印度<persName>佛</persName>教典籍。安慧著，译者不 <lb ed="ZW" n="0169a07"/>详。卷数不详。</p> <lb ed="ZW" n="0169a08"/><p xml:id="pZW01p0169a0801">據《唯识述记》记载，安慧曾“即糅杂集，救《俱舍论》，破 <lb ed="ZW" n="0169a09"/>正理师”，所指的应该就是此《实義疏》的创作。在《实義疏》 <lb ed="ZW" n="0169a10"/>中，安慧以驳斥众贤一系的正理师、护救<name role="" type="person">世亲</name>的《俱舍论》为主 <lb ed="ZW" n="0169a11"/>要目的，故在许多问题上都遵循了<name role="" type="person">世亲</name>的思想。同时，他幷不固 <lb ed="ZW" n="0169a12"/>执一家之言，而是积极吸收众贤等人的合理说法，旁征博引，多 <lb ed="ZW" n="0169a13"/>方论证，因而在对一些具体问题的讨论中发展了《俱舍论》的思 <lb ed="ZW" n="0169a14"/>想。所以，本疏对于研究安慧本人的思想以及说一切有部的理论 <lb ed="ZW" n="0169a15"/>发展，都有著重要的價値。同时，由于安慧的引用，疏中还包括 <lb ed="ZW" n="0169a16"/>了一些已经散佚的印度<persName>佛</persName>教史上的思想材料，为深入研究印度<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0169a17"/>教思想提供了新资料。</p> <lb ed="ZW" n="0169a18"/><p xml:id="pZW01p0169a1801">本疏首题“阿毘达摩俱舍论卷第三，尊者安惠造”，尾题“释 <lb ed="ZW" n="0169a19"/>门法律法严奉写记”，卷中有朱笔挍改，據纸张、字体、行款，可 <lb ed="ZW" n="0169a20"/>断定为晚唐时期的写本。</p> <lb ed="ZW" n="0169a21"/><p xml:id="pZW01p0169a2101">本疏未为我国历代经录所载，亦未为历代大藏经所收。敦煌 <lb ed="ZW" n="0169a22"/>遗书中有汉文译本及回鹘文本。汉文译本收藏在中国北京图书馆， <lb ed="ZW" n="0169a23"/>共两号：L3736号与北新1440号。L3736号是从北新1440号上断 <lb ed="ZW" n="0169a24"/>裂下来的残卷，为工作人员最近整理北图敦煌遗书时新的发现。 <lb ed="ZW" n="0169a25"/>另外，伯希和特藏的敦煌遗书中也有一号《俱舍论实義疏》的汉 <lb ed="ZW" n="0169a26"/>文译本，共五卷。《大正藏》曾依之进行整理，幷收入第29卷中。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0170a" n="0170a"/> <lb ed="ZW" n="0170a01"/>但其内容仅相当于该疏的节抄，而本文献所包括的则是《俱舍论 <lb ed="ZW" n="0170a02"/>实義疏》卷三的全部内容。回鹘文本收藏於伦敦<name role="" type="person">大英博物馆</name>，编 <lb ed="ZW" n="0170a03"/>号为Or.8128--75A/75B，为册子形式，共两册。上有汉文书写 <lb ed="ZW" n="0170a04"/>的页码，当是从汉文译本转译而成。</p> <lb ed="ZW" n="0170a05"/><p xml:id="pZW01p0170a0501">整理本以北京图书馆藏L3736、北新1440号为底本。无挍本。 <lb ed="ZW" n="0170a06"/>但《实義疏》中所抄的《俱舍论》原文，则依《大正藏》本进行 <lb ed="ZW" n="0170a07"/>了挍定。故挍记中出现的《俱舍论》字样，指的皆为《大正藏》 <lb ed="ZW" n="0170a08"/>本。特此说明，文中不再一一註明。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0170a09"/> <lb ed="ZW" n="0170a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">录文</cb:mulu><head>〔录文〕</head> <lb ed="ZW" n="0170a11"/> <lb ed="ZW" n="0170a12"/><cb:juan fun="open" n="3"><cb:jhead>阿毘达摩俱舍论实義疏卷第三</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0170a13"/><byline cb:type="author">尊者安惠造</byline> <lb ed="ZW" n="0170a14"/> <lb ed="ZW" n="0170a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0170a1501">论：已说诸蕴及处、界摄，当说其義。此蕴、处、界别義云 <lb ed="ZW" n="0170a16"/>何？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0170a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0170a1701">释曰：何以有斯问？起以蕴中事与处、界无有差别，如于蕴 <lb ed="ZW" n="0170a18"/>中，除无为外，馀所说事，处、界亦然。虽其義三处不殊，然犹 <lb ed="ZW" n="0170a19"/>未知以何義故三科异名，故发此问。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0170a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0170a2001">论：颂曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0170a2004"><l>聚生门种族，</l><l>是蕴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170001" n="0170001"/>处界義。</l></lg> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0171a" n="0171a"/> <lb ed="ZW" n="0171a01"/><p xml:id="pZW01p0171a0101">论曰：诸有为法和合聚義是蕴義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171001" n="0171001"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0171a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0171a0201">释曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171002" n="0171002"/>：□…□欲显示三科别异之義，先以三法□…□義， <lb ed="ZW" n="0171a03"/>显三差别。言三法者，一聚，二生门，三种族。此三如此，即蕴、 <lb ed="ZW" n="0171a04"/>处、界。或复于此三科之中有彼三義，非异名也。谓聚、生门、 <lb ed="ZW" n="0171a05"/>种族是蕴、处、界之義，依主释也。如何得知聚是蕴義？论自答 <lb ed="ZW" n="0171a06"/>云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0171a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0171a0701">论：如契经言，诸所有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171003" n="0171003"/>色，若过去，若未来，若现在，若 <lb ed="ZW" n="0171a08"/>内若外，若粗若细<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171004" n="0171004"/>，若劣若勝，若远若近，如是一切略为一聚， <lb ed="ZW" n="0171a09"/>说名色蕴。由此聚義，蕴義得成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0171a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0171a1001">释曰：以此经言：“如是一切诸所有色，略为一聚，说名色 <lb ed="ZW" n="0171a11"/>蕴”，由此故知聚是蕴義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0171a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0171a1201">论：于此经中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171005" n="0171005"/>，无常已灭名过去，若未已生名未来<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171006" n="0171006"/>，已 <lb ed="ZW" n="0171a13"/>生未谢名现在。自身名内，所馀名外。或约处辩。有对名粗，无 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0172a" n="0172a"/> <lb ed="ZW" n="0172a01"/>对名细。或相待立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0172a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0172a0201">释曰：言“无常已灭名过去”者，“已灭”之等，此是无常 <lb ed="ZW" n="0172a03"/>灭。言“无常灭”，为简馀四。若但言过去色者，谓已灭色，即恐 <lb ed="ZW" n="0172a04"/>滥馀灭，故言“无常”以简之也。</p> <lb ed="ZW" n="0172a05"/><p xml:id="pZW01p0172a0501">有说此言唯拣择、非择灭，其理可然。若简定灭之義，不相 <lb ed="ZW" n="0172a06"/>应故。以此二灭是心、心所，但言色灭已成差别，何用更言“无 <lb ed="ZW" n="0172a07"/>常已灭”方能简之？</p> <lb ed="ZW" n="0172a08"/><p xml:id="pZW01p0172a0801">复有馀说：此可拣择灭，若简馀三，其義不然。此非择灭□。 <lb ed="ZW" n="0172a09"/>约未来不生法，有定及生灭。亦约未来心、心所有。由此，但说 <lb ed="ZW" n="0172a10"/>过去色言已别。此择灭既是三世有漏之法之灭，故应简之，馀三 <lb ed="ZW" n="0172a11"/>不可。</p> <lb ed="ZW" n="0172a12"/><p xml:id="pZW01p0172a1201">前二师说，理不如是。此中四灭皆应简之。已下论云：“受等 <lb ed="ZW" n="0172a13"/>亦然”。此中若不拣相定灭及生灭灭，是即与後心、心所等義相杂 <lb ed="ZW" n="0172a14"/>乱。今此简之，复释四蕴，即无此失。又，□…□不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172001" n="0172001"/>许简非择 <lb ed="ZW" n="0172a15"/>灭，但言色灭□…□知以何灭？灭为□…□为无常灭，亦可□… <lb ed="ZW" n="0172a16"/>□非择灭。于□…□灭二言，滥彼義故，若□…□成杂乱。</p> <lb ed="ZW" n="0172a17"/><p xml:id="pZW01p0172a1701">“若未已生名未<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172002" n="0172002"/>来”者，此未流至现在世时，未成作用。</p> <lb ed="ZW" n="0172a18"/><p xml:id="pZW01p0172a1801">“已生未谢名现在”者，“已生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172003" n="0172003"/>”之言，别于未来；“未谢” <lb ed="ZW" n="0172a19"/>之言，别于过去。未来之法，虽名未谢，然是未生；过去之法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172004" n="0172004"/>， <lb ed="ZW" n="0172a20"/>虽云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172005" n="0172005"/>已生，然是已灭。所以为简去、来二世，定取现在。</p> <lb ed="ZW" n="0172a21"/><p xml:id="pZW01p0172a2101">“自身名内，所馀名外”者，此约自身眼等五根、色等五境， <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0173a" n="0173a"/> <lb ed="ZW" n="0173a01"/>名之为内。翻此他身，及非情色，名之为外。</p> <lb ed="ZW" n="0173a02"/><p xml:id="pZW01p0173a0201">“或约处辩”者，约自、他身眼等五根，名之为内。自身、他 <lb ed="ZW" n="0173a03"/>身色等五境，及以非情、无表色等，幷名为外。</p> <lb ed="ZW" n="0173a04"/><p xml:id="pZW01p0173a0401">“有对名粗，无对名细”者，极微聚色，十处有对；诸无表 <lb ed="ZW" n="0173a05"/>色，及非聚微，名无对色。</p> <lb ed="ZW" n="0173a06"/><p xml:id="pZW01p0173a0601">“或相待立”者，此依相待为粗细故。如虮对虱名细，虱对虮 <lb ed="ZW" n="0173a07"/>名粗。若如是者，有对应二：望细名粗，望粗名细，可相待故。 <lb ed="ZW" n="0173a08"/>无对名细，无相待故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0173a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0173a0901">论：若言相待，粗细不成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0173a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0173a1001">释曰：此外起问，若言相待为粗细者，此義不然。如虮对隙 <lb ed="ZW" n="0173a11"/>尘为粗，虱对麦为细。又，虱对虮名粗，虮对虱名细。如是虮虱 <lb ed="ZW" n="0173a12"/>亦粗亦细，□□粗细无定体故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0173a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0173a1301">论：此难不然，所待异故。待彼为粗，未尝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173001" n="0173001"/>为细；待彼为 <lb ed="ZW" n="0173a14"/>细，未尝为粗。犹如父子、苦集谛等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173002" n="0173002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0173a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0173a1501">释曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173003" n="0173003"/>：□…□体各别故。相待二法，粗细位定，粗定为粗， <lb ed="ZW" n="0173a16"/>□…□二种相繫。属定细者，不复为粗，粗者不复为细。若望馀 <lb ed="ZW" n="0173a17"/>法，粗细不定。若望本二，粗细已定，如父与子，其位已定。由 <lb ed="ZW" n="0173a18"/>斯不可以相待故，今子为父，父反为子。如苦、集等，義亦应然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0173a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0173a1901">论：染<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173004" n="0173004"/>汚名劣，不染名勝。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0173a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0173a2001">释曰：有覆、不善，名之为染；善及无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173005" n="0173005"/>覆，名为不染。染 <lb ed="ZW" n="0173a21"/>法何故名之为劣？以是善人所弃法故。不染何以名之为勝？不为 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0174a" n="0174a"/> <lb ed="ZW" n="0174a01"/>诸惑所染汚故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a0201">论：去、来名远，现在名近。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0174a0301">释曰：过去、未来，相望远故，故名为远。现在居中，故为 <lb ed="ZW" n="0174a04"/>近，望于过、未，稍为近故。或约作用，过、未名远，已作、未 <lb ed="ZW" n="0174a05"/>作极相远故；现在名近，现作用故。或过、未名远，过去已于相 <lb ed="ZW" n="0174a06"/>续，未来未得故；现在名近，现位相续故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a0701">论：乃至识蕴，应知亦然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0174a0801">释曰：如是诸所有受、想、行、识，若过去，若未来，若现 <lb ed="ZW" n="0174a09"/>在，若内若外，若粗若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174001" n="0174001"/>细，若劣若勝，若远若近，如是一切， <lb ed="ZW" n="0174a10"/>略为一聚，说名受、想、行、识蕴。由此聚義，蕴義得成，故曰 <lb ed="ZW" n="0174a11"/>“然”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a1201">论：而有差别，谓依五根名粗，唯依意根名细。或约地辩。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0174a1301">释曰：受等四蕴，与其色蕴，蕴馀義不殊，唯有粗细二義不 <lb ed="ZW" n="0174a14"/>同。以识等蕴中，无有微聚显形色等粗细義故，故曰“而有差 <lb ed="ZW" n="0174a15"/>别”。除粗细義外，馀过去、未来、劣勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174002" n="0174002"/>、远近，皆如色释。此 <lb ed="ZW" n="0174a16"/>之四蕴，粗细如何？此约所依，非據相待<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174003" n="0174003"/>。如论云：“谓依五根 <lb ed="ZW" n="0174a17"/>名粗，唯依意根名细。”所依五根是有对故，从彼依生，故名为 <lb ed="ZW" n="0174a18"/>粗。所依意根非是微聚，是无对故，从此依生，故名为细。</p> <lb ed="ZW" n="0174a19"/><p xml:id="pZW01p0174a1901">“或约地辩”者，欲界四蕴为粗，初静虑四蕴为细，乃至无所 <lb ed="ZW" n="0174a20"/>有处四蕴为粗，非想非非想处为细。此即欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174004" n="0174004"/>界四蕴一向为粗， <lb ed="ZW" n="0174a21"/>非想地一向为细，中间九地亦粗亦细。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0174a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a2201">论：毘婆沙师所说如是。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0175a" n="0175a"/> <lb ed="ZW" n="0175a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0175a0101">释曰：如上释经，是婆沙师所说之義，故总结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0175a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0175a0201">论：大德法救复作是言：五根所取名粗色，所馀名细色；非 <lb ed="ZW" n="0175a03"/>可意者名劣色，所馀名勝色；不可见处名远色，在可见处名近色； <lb ed="ZW" n="0175a04"/>过去等色，如自名显。受等亦然，随所依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175001" n="0175001"/>力，应知远近。粗细 <lb ed="ZW" n="0175a05"/>同前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175002" n="0175002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0175a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0175a0601">释曰：“大德法救<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175003" n="0175003"/>复作是言”者，有二师云：是经部师， <lb ed="ZW" n="0175a07"/>名为法救。以不许于婆沙师前所释義，故作是言。复有说云：若 <lb ed="ZW" n="0175a08"/>是法救，说有过、未，应知是毘婆沙者，非经部师，以经部师唯 <lb ed="ZW" n="0175a09"/>称<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175004" n="0175004"/>大德。此师不许毘婆沙所说之義，非是法救。何以不许？以 <lb ed="ZW" n="0175a10"/>彼经中，<persName>世尊</persName>自说过、未、现在，何故岂将过、未释远，现在释 <lb ed="ZW" n="0175a11"/>近？有此相远<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175005" n="0175005"/>，粗细之義亦不决定，劣勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175006" n="0175006"/>之義理复不尽。是 <lb ed="ZW" n="0175a12"/>以此师复释。</p> <lb ed="ZW" n="0175a13"/><p xml:id="pZW01p0175a1301">“五根所取名粗色，所馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175007" n="0175007"/>名细色”者，五根所取之境，即 <lb ed="ZW" n="0175a14"/>是五外处，此名为粗。以五识缘无分别故。“所馀名细”者，谓意 <lb ed="ZW" n="0175a15"/>根境，名曰“所馀”。此意根境，谓即五根及无表色，此名为细。 <lb ed="ZW" n="0175a16"/>非现等得，即决是粗细之義。</p> <lb ed="ZW" n="0175a17"/><p xml:id="pZW01p0175a1701">“非可意者名劣色，所馀名勝色”者，不可爱色，名“非可 <lb ed="ZW" n="0175a18"/>意”，此即名劣，以不令心有喜乐故。言“所馀”者，谓即可爱， <lb ed="ZW" n="0175a19"/>此名为勝，谓能令心有喜乐故。言“喜乐”者，此即可爱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175008" n="0175008"/>可恶 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0176a" n="0176a"/> <lb ed="ZW" n="0176a01"/>之義也。</p> <lb ed="ZW" n="0176a02"/><p xml:id="pZW01p0176a0201">“不可见处名远色”者，约处所辩。有虽近，细而不可见，以 <lb ed="ZW" n="0176a03"/>不可见故，名之为远<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>；以处所可见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176002" n="0176002"/>故，名之为近。此是可见 <lb ed="ZW" n="0176a04"/>義。何以？有色虽近，而有障隔，自体与处俱不可见。齐可见处， <lb ed="ZW" n="0176a05"/>复无障隔，眼得起，名之为近。异此名远。</p> <lb ed="ZW" n="0176a06"/><p xml:id="pZW01p0176a0601">“在可见处名近色”者，此复约位立，处所现故。云处有虽远 <lb ed="ZW" n="0176a07"/>而可见者，如星宿等，虽即可见，不名为近，以处所不可见故。 <lb ed="ZW" n="0176a08"/>异此名近。又，眼等五根一向名近，此之依处可见处故。色等五 <lb ed="ZW" n="0176a09"/>境及此住处，齐眼可见，名之为近；眼观不及，名之为远。</p> <lb ed="ZW" n="0176a10"/><p xml:id="pZW01p0176a1001">“过去等色，如自名显”者，以此義故，经部大德再释其義： <lb ed="ZW" n="0176a11"/><persName>世尊</persName>经中自说过去、未来、现在，毘婆沙师以此三世释于远近， <lb ed="ZW" n="0176a12"/>重释之过。此三世義如经所说，是故论云“如自名显”。</p> <lb ed="ZW" n="0176a13"/><p xml:id="pZW01p0176a1301">“受等亦然”者，如前说色，今释受等亦如前義。“随所依 <lb ed="ZW" n="0176a14"/>力<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176003" n="0176003"/>应知远近”者，此受等四蕴远近，随所依分别：所依可见， <lb ed="ZW" n="0176a15"/>名之为近；所不可见，名之为远。</p> <lb ed="ZW" n="0176a16"/><p xml:id="pZW01p0176a1601">“粗细同前”者，如前毘婆沙师所说“五根所取名粗，意根所 <lb ed="ZW" n="0176a17"/>取名细。或约地辩。”</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0176a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0176a1801">论：心、心所法生长门義，是处義。训释词者，谓能生长心、 <lb ed="ZW" n="0176a19"/>心所法，故名为处。是能生长彼作用義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0176a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0176a2001">释曰：何故言处是生门義？生谁之门？以“训释词”故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176004" n="0176004"/>。 <lb ed="ZW" n="0176a21"/>前生门義，生谁之门？生心、心所法。“生长门義是处義，训释词 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0177a" n="0177a"/> <lb ed="ZW" n="0177a01"/>者”，如论中云：“谓能生长心、心所法，故名为处。是能生长彼 <lb ed="ZW" n="0177a02"/>作用義。”“作用義”者，如依眼、色生于眼识，乃至意、法，应 <lb ed="ZW" n="0177a03"/>知亦然。如契经说：梵志当知，以眼为门，唯为见色。此经唯证 <lb ed="ZW" n="0177a04"/>门義有六。然心所法有十二门，故契经说“眼、色为缘，生于眼 <lb ed="ZW" n="0177a05"/>识，三和合触俱，起受、想、思，如是乃至意、法为缘，生于意 <lb ed="ZW" n="0177a06"/>识，三和合触，起受、想、思。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177001" n="0177001"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0177a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0177a0701">论：法种族義，是界義。如一山中有多铜铁金银等族，说 <lb ed="ZW" n="0177a08"/>名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177002" n="0177002"/>多界。如是一身或一相续，有十八类诸法种族，名十八界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0177a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0177a0901">释曰：如何知族是其界義？与世种族義相似故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177003" n="0177003"/>论中云： <lb ed="ZW" n="0177a10"/>“如一山中有多铜铁金银等族说名多界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177004" n="0177004"/>。”金银等矿，乃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177005" n="0177005"/>以种 <lb ed="ZW" n="0177a11"/>族说名为界。</p> <lb ed="ZW" n="0177a12"/><p xml:id="pZW01p0177a1201">“如是一身或一相续”者，“身”谓所依，“相续”即是心、心 <lb ed="ZW" n="0177a13"/>所相续。或“身”者刹那，“相续”者即随流。</p> <lb ed="ZW" n="0177a14"/><p xml:id="pZW01p0177a1401">“有十八类诸法种族名十八界”者，此一身、一相续中，有十 <lb ed="ZW" n="0177a15"/>八法种子，亦名种族，亦名为界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0177a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0177a1601">论：此中种族是生本義。如是眼等，谁之生本？谓自种类， <lb ed="ZW" n="0177a17"/>同类因故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0177a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0177a1801">释曰：言“生本”者，谓生之所依。此十八种，是别别法生 <lb ed="ZW" n="0177a19"/>之所依。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0178a" n="0178a"/> <lb ed="ZW" n="0178a01"/><p xml:id="pZW01p0178a0101">问：此十八界摄一切法，離此之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178001" n="0178001"/>外，是何别法生之本耶？ <lb ed="ZW" n="0178a02"/>以此義故，论发问云：“如是眼等，谁之生本”。异十八界，更有 <lb ed="ZW" n="0178a03"/>别法，即言此是别法生本。離十八界更无别法，此是谁之生本？ <lb ed="ZW" n="0178a04"/>论自答云：是“自种类，同类因故。”如前生眼根与现生眼根及未 <lb ed="ZW" n="0178a05"/>生眼根为同类因，乃至法界，应知亦尔。虽離十八界更无别法， <lb ed="ZW" n="0178a06"/>然与自类而为生本。若如是者，此中摄義不尽，故论问云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0178a0701">论：若尔，无为应不名界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0178a0801">释曰：无为之法，无前及後，非同类因，如何得为生本耶？ <lb ed="ZW" n="0178a09"/>既非生本，亦应不得名之为界。今既不许如此之義，故论更以异 <lb ed="ZW" n="0178a10"/>義释云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0178a1101">论：心、心所法生之本故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0178a1201">释曰：诸无为法，与心、心所为所缘缘及增上缘，此名生本。 <lb ed="ZW" n="0178a13"/>故约此释，摄義周尽。此中虽即摄義周尽，此复有过。以此处<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178002" n="0178002"/>、 <lb ed="ZW" n="0178a14"/>界，義应相滥，俱心、心所生本義故。为避此过，复转释云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178003" n="0178003"/>：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0178a1501">论：有说界声表种类義，谓十八法，种类自性，各别不同， <lb ed="ZW" n="0178a16"/>名十八界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0178a1701">释曰：此中馀师转复异释，十八界義，如金银等辗转相望， <lb ed="ZW" n="0178a18"/>体类不同，故名种族；如是眼等辗转相望，体类不同，故名种 <lb ed="ZW" n="0178a19"/>族。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178004" n="0178004"/>类是体義。此十八界各各自体，互相差别，不成杂乱，故 <lb ed="ZW" n="0178a20"/>说“界声”为“种族義”。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0179a" n="0179a"/> <lb ed="ZW" n="0179a01"/><p xml:id="pZW01p0179a0101">若尔，意界望于六识无别体类，应非别界。此难不然，所依、 <lb ed="ZW" n="0179a02"/>能依，体类别故。有说：安立时分异故。复有说者，六是意先， <lb ed="ZW" n="0179a03"/>意非六先，故甚有异。虽诸界体幷通三世，然就位别，故立异名， <lb ed="ZW" n="0179a04"/>由此故言六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>先意後。未来意、六，时位未分，如何可言六先意 <lb ed="ZW" n="0179a05"/>後？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179002" n="0179002"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0179a0601">论：若言聚義是蕴義者，蕴应假有，多实积集共所成故，如 <lb ed="ZW" n="0179a07"/>聚，如我。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0179a0801">释曰：何因有此问耶？以毘婆沙师处、界实有，许蕴亦然； <lb ed="ZW" n="0179a09"/>以而聚義说是蕴故，多法积集以成于聚。于此聚中，无其实体， <lb ed="ZW" n="0179a10"/>故起斯问。如多穀麦积集一处，名之为聚。聚是假立，无其实事， <lb ed="ZW" n="0179a11"/>穀麦分散，何有聚体？如是色等五蕴积聚，假说我名。色等分離， <lb ed="ZW" n="0179a12"/>我亦非有。如经颂云：“如即揽众分，假想立为车；世俗立有情， <lb ed="ZW" n="0179a13"/>应知揽诸蕴。”如是过去及未来等多实积集，假立蕴名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0179a1401">论：此难不然。一实极微亦名蕴故。若尔，不应言聚義是蕴 <lb ed="ZW" n="0179a15"/>義，非一实物有聚義故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179003" n="0179003"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0179a1601">释曰：婆沙师云：理不如是。一一极微皆有蕴義。</p> <lb ed="ZW" n="0179a17"/><p xml:id="pZW01p0179a1701">经部云：若如是者，蕴中不应说其聚義，一一极微不名聚故。</p> <lb ed="ZW" n="0179a18"/><p xml:id="pZW01p0179a1801">阿阇黎众贤云：此难不然，于聚所依立義言故。非聚即義， <lb ed="ZW" n="0179a19"/>義是实物名之差别，聚非实故。或一极微三世等摄，以慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179004" n="0179004"/>分 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0180a" n="0180a"/> <lb ed="ZW" n="0180a01"/>析，略为一聚。蕴虽即聚，而实義成。馀法亦然。故蕴非假。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/></p> <lb ed="ZW" n="0180a02"/><p xml:id="pZW01p0180a0201">尊者于此虽作是说，然违契经。以经说云：“诸所有色，若过 <lb ed="ZW" n="0180a03"/>去，若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180002" n="0180002"/>未来，若现在，若内若外，若粗若细，若劣若勝，若远 <lb ed="ZW" n="0180a04"/>若近，如是一切略为一聚，说名色蕴。由此聚義，蕴義得成。”故 <lb ed="ZW" n="0180a05"/>知<persName>世尊</persName>说彼多法略为一聚，方名为蕴。今既说言一一极微得为蕴 <lb ed="ZW" n="0180a06"/>者，与经相违。</p> <lb ed="ZW" n="0180a07"/><p xml:id="pZW01p0180a0701">阿阇黎圣奴作如是说：一一极微各互对，得名为聚；一一各 <lb ed="ZW" n="0180a08"/>别不互待，不名为聚。若相待者，一一皆得名之为聚。若异此者， <lb ed="ZW" n="0180a09"/>如何可以无常、苦、空、非我行相，而得证知及能除断？又，何 <lb ed="ZW" n="0180a10"/>能为施设我因？若非实事之所成者，如何得有如是差别能为我因， <lb ed="ZW" n="0180a11"/>乃至应知及应断等？以处为界，实事是有，故有如是差别。理极 <lb ed="ZW" n="0180a12"/>蕴亦如是，实事有故，由斯亦有如是差别。</p> <lb ed="ZW" n="0180a13"/><p xml:id="pZW01p0180a1301">此亦非理。若如是者，即甁、衣等悉应是实。以此等中，一 <lb ed="ZW" n="0180a14"/>一实事，极微相待共所成故。复有馀过，谓随有幾所摄色等，应 <lb ed="ZW" n="0180a15"/>合亦有多蕴。若如是说，如经所言“若过去、若未来”乃至“若 <lb ed="ZW" n="0180a16"/>远若近，如是一切，略为一聚，说名色聚”。如是经義，故应不 <lb ed="ZW" n="0180a17"/>成。</p> <lb ed="ZW" n="0180a18"/><p xml:id="pZW01p0180a1801">圣奴又云：无如是过。蕴亦不应如是成多，以要多事相对待 <lb ed="ZW" n="0180a19"/>时得名蕴故。犹如言多，非即一法名之为多，以有多法方名为多。 <lb ed="ZW" n="0180a20"/>多亦即是此中法等。</p> <lb ed="ZW" n="0180a21"/><p xml:id="pZW01p0180a2101">此亦不然，法喩不齐。以喩中云众法为多，非一为多。前所 <lb ed="ZW" n="0180a22"/>说云一一极微相待之时得名为聚，故知所说法喩不齐。若彼复言 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0181a" n="0181a"/> <lb ed="ZW" n="0181a01"/>“如过去等，如是略为一聚名为蕴”者，应知此蕴决定是假，如豆 <lb ed="ZW" n="0181a02"/>蕴等。若谓“既非实事所成，如何得以苦、空、非我等行相应知 <lb ed="ZW" n="0181a03"/>及应断”者，听说此義，<persName>世尊</persName>今观无常、苦、空、非我相中，岂 <lb ed="ZW" n="0181a04"/>要有其实事？亦但是假。如<persName>世尊</persName>说：一切有情皆为无。如有颂云：</p> <lb ed="ZW" n="0181a05"/><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0181a0501"><l>始自入胎及出胎，</l><l>复从婴孩至老死，</l> <lb ed="ZW" n="0181a06"/><l>历兹十位极迅速，</l><l>往而不返如驶流。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0181a07"/><p xml:id="pZW01p0181a0701">无有实事，名为有情。<persName>世尊</persName>约现所化有情，随機说蕴亦为无 <lb ed="ZW" n="0181a08"/>常等，有何违？又彼所言蕴“若非以实事所成”，“如何得为施设 <lb ed="ZW" n="0181a09"/>我因”者，现见假法，还与假法而得为因。如世指树以为林因， <lb ed="ZW" n="0181a10"/>指一士夫为军因等故。圣奴师有众多说，皆不应理。例破皆尔， <lb ed="ZW" n="0181a11"/>此不更说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0181a1201">论：有说能荷果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>重担義是蕴義。由此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>世间说肩名蕴， <lb ed="ZW" n="0181a13"/>物所聚故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0181a1401">释曰：“果”者，即是所担之物。“果”即是“重担”，持业释 <lb ed="ZW" n="0181a15"/>也。五蕴荷负此“果重担”，犹如身份担荷重担，世间人等呼之为 <lb ed="ZW" n="0181a16"/>蕴。“果重担”者，眼等六处，与总五蕴为“果重担”。如经说云： <lb ed="ZW" n="0181a17"/>“名色缘六处”。言“名色”者，即是五蕴，应知六处是名色之 <lb ed="ZW" n="0181a18"/>“果重担”也。此即六处，名总五蕴之“果重担”。或约二蕴释其 <lb ed="ZW" n="0181a19"/>重担。如经说云：“六处缘触”。此即触与色、识二蕴为“果重 <lb ed="ZW" n="0181a20"/>担”。此六处中，眼、耳、鼻、舌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181003" n="0181003"/>及身五处，名为色蕴，意为 <lb ed="ZW" n="0181a21"/>识蕴。或约一蕴释于重担。如经云：“受缘爱”。爱即是受蕴之 <lb ed="ZW" n="0181a22"/>“重担”。或一蕴与一蕴为重担。如经云：“行缘识”。识与行蕴为 <lb ed="ZW" n="0181a23"/>“重担”也。或五蕴与一蕴为重担。如经云：“识缘名色”。名色与 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0182a" n="0182a"/> <lb ed="ZW" n="0182a01"/>识蕴为“重担”。馀法亦应如是分别。若约分位缘起而论，位位之 <lb ed="ZW" n="0182a02"/>中，皆有五蕴，五蕴与五蕴为“重担”。若如是释，即一一事皆得 <lb ed="ZW" n="0182a03"/>为蕴，若聚一处，是即一一各有力用，能荷重担。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0182a0401">论：或有说者，可分段義是蕴義。故世有言：汝三蕴还，我 <lb ed="ZW" n="0182a05"/>当与汝。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0182a0601">释曰：此中释蕴为可分段義。言“三蕴”者，蕴是分義。犹 <lb ed="ZW" n="0182a07"/>如世间可与之物，有其三种，谓饮食、衣服、房舍卧具。故世有 <lb ed="ZW" n="0182a08"/>言：如是三分，我当与汝。虽即大种及所造色、心、心所等同时 <lb ed="ZW" n="0182a09"/>俱生，然可以智慧分析为分段故，诸有为法有三段，谓过去、未 <lb ed="ZW" n="0182a10"/>来、现在。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>一一世中有五分段，谓色乃至识。如是释者，是则 <lb ed="ZW" n="0182a11"/>五蕴有其实事，非假立也。</p> <lb ed="ZW" n="0182a12"/><p xml:id="pZW01p0182a1201">此前二释，论主不许，故後说之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0182a1301">论：此释越经，经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>说聚義是蕴義故。如契经言：诸所有 <lb ed="ZW" n="0182a14"/>色，若过去等，廣说如前。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0182a1501">释曰：皆不应理。<persName>世尊</persName>经中若不说言聚義是蕴，即前二说其 <lb ed="ZW" n="0182a16"/>理可然。今既<persName>世尊</persName>亲说聚義，故前二说违越契经，義为不可。</p> <lb ed="ZW" n="0182a17"/><p xml:id="pZW01p0182a1701">阿阇黎众贤云：经主决判此義释越经，今谓不然，不违理故。 <lb ed="ZW" n="0182a18"/>处、界二義，岂不越经，而于其中摄取为正。复有何理，唯蕴義 <lb ed="ZW" n="0182a19"/>中固求经证；于处、界中唯依理释，绝不求经！观此義言，似专 <lb ed="ZW" n="0182a20"/>朋黨。故应如彼，據理无违。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/></p> <lb ed="ZW" n="0182a21"/><p xml:id="pZW01p0182a2101">非幷用执，此中有理。<persName>世尊</persName>经中虽说处、界，然无处云以何 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0183a" n="0183a"/> <lb ed="ZW" n="0183a01"/>義故，此名为处；以何義故，名之为界。是以诸师随意解释，故 <lb ed="ZW" n="0183a02"/>无违越。于蕴義中，<persName>世尊</persName>亲说聚为蕴義。今者越经别为异释，固 <lb ed="ZW" n="0183a03"/>违圣说，理定不然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a0401">论：若谓此经显过去等一一色等各别名蕴，是故一切过去色 <lb ed="ZW" n="0183a05"/>等一一实物各各名蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a0601">释曰：毘婆沙师若更释云：虽即<persName>世尊</persName>此经中说聚義为蕴，然 <lb ed="ZW" n="0183a07"/>经意云过去色等一一各别皆得为蕴，不言总聚身名蕴者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a0801">论：此执非理，故彼经言：如是一切略为一聚说名蕴故。是 <lb ed="ZW" n="0183a09"/>故如聚，蕴定假有。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a1001">释曰：此即经部对婆沙师。不应谬取此经意，云“过去色等 <lb ed="ZW" n="0183a11"/>一一各别皆得为蕴”。若如是者，经不应言“如是一切略为一聚说 <lb ed="ZW" n="0183a12"/>名为蕴”。经说既尔，故汝所说定为非理。是故所说聚義为假，如 <lb ed="ZW" n="0183a13"/>是蕴義亦定假有。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a1401">论：若尔，应许<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183001" n="0183001"/>诸有色处亦是假有，眼等极微，要多积 <lb ed="ZW" n="0183a15"/>聚，成生门故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a1601">释曰：毘婆沙师复以处義难经部说：若言聚蕴定假有者，即 <lb ed="ZW" n="0183a17"/>十处色亦应是假。眼等极微，要积聚身可得成生门義故；五识依 <lb ed="ZW" n="0183a18"/>缘皆积聚故。由斯，如是眼等、色等多微积聚，方为所依及所缘 <lb ed="ZW" n="0183a19"/>故，亦应是假。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a2001">论：此难非理。多积聚中，一一极微有因用故。若不尔者， <lb ed="ZW" n="0183a21"/>根、境相助共生识等，应非别处，是则应无十二处别。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a2201">释曰：此经部师对婆沙师。若言多微积聚成生门者，理定不 <lb ed="ZW" n="0183a23"/>然。多积聚中，一一极微各为因用。既一一微各得为因，如何说 <lb ed="ZW" n="0183a24"/>言多微积聚方成依缘？</p> <lb ed="ZW" n="0183a25"/><p xml:id="pZW01p0183a2501">若毘婆沙师言此理不然，此一一微非能为因，须相待故方成 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0184a" n="0184a"/> <lb ed="ZW" n="0184a01"/>因用者，此亦不然。若言诸微以相待故，是即应知多微积聚故。 <lb ed="ZW" n="0184a02"/>然为因用，以积聚故，方得为处。此处亦应定是假有。</p> <lb ed="ZW" n="0184a03"/><p xml:id="pZW01p0184a0301">若一一微得为处者，不应相待，非如色处。此非色处独能为 <lb ed="ZW" n="0184a04"/>因不相待故者，此亦不然。若一一微不为因者，是即根、境不应 <lb ed="ZW" n="0184a05"/>独能为其别处。根、境相助方生愚，为遮此计，所以分色为之十 <lb ed="ZW" n="0184a06"/>界，心为七界，令其了知色、心各异，立界亦别。既知各别，彼 <lb ed="ZW" n="0184a07"/>见自除，故为说界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0184a0801">论：然毘婆沙作如是说：对法诸师若观假蕴，彼说极微一界、 <lb ed="ZW" n="0184a09"/>一处、一蕴少分。若不观者，彼说极微即是一界、一处、一蕴。 <lb ed="ZW" n="0184a10"/>此应于分，假谓有分。如烧少衣，亦说烧衣。何故<persName>世尊</persName>于所知境， <lb ed="ZW" n="0184a11"/>由蕴等门作三种说？</p> <lb ed="ZW" n="0184a12"/><p xml:id="pZW01p0184a1201">颂曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0184a1203"><l>愚根乐三故，</l><l>说蕴处界三。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0184a13"/><p xml:id="pZW01p0184a1301">论曰：所化有情有三品故，<persName>世尊</persName>为说蕴等三门。传说有情愚 <lb ed="ZW" n="0184a14"/>有三种，或愚心所，总执为我；或唯愚色；或愚色心。根亦有三， <lb ed="ZW" n="0184a15"/>谓利、中、钝。乐亦三种，谓乐略、中及廣文故。如其次第，世 <lb ed="ZW" n="0184a16"/>尊为说蕴、处、界三。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184001" n="0184001"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0184a1701">释曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184002" n="0184002"/>：愚心所者，是上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184003" n="0184003"/>品愚，愚于微细相似事故；愚于 <lb ed="ZW" n="0184a18"/>色者，是中品愚，愚于粗著相似事故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184004" n="0184004"/>；色心俱愚者，是下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184005" n="0184005"/>品 <lb ed="ZW" n="0184a19"/>愚，愚于粗细相似不相似法故。为欲除遣此三愚故，说蕴等三。 <lb ed="ZW" n="0184a20"/>说此三故，除于身见。于总聚中起于身见，今知各异，此见即除。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0185a" n="0185a"/> <lb ed="ZW" n="0185a01"/>约此身见所起诸惑，亦皆除遣。是以<persName>世尊</persName>说蕴等三。</p> <lb ed="ZW" n="0185a02"/><p xml:id="pZW01p0185a0201">根亦三者，婆沙师云：约信等根，有利、中、钝。若为钝根、 <lb ed="ZW" n="0185a03"/>中根说蕴，此不能达处、界之義。若钝根者，虽闻蕴、处，然不 <lb ed="ZW" n="0185a04"/>能达十八界義。由此根异，故说三科。此等不然。若如是者，约 <lb ed="ZW" n="0185a05"/>彼利根，即是处、界便应无用；若约中根，蕴、界无用；若约钝 <lb ed="ZW" n="0185a06"/>根，蕴、处无用。言先说蕴时，中、钝不了，故复说处；以虽说 <lb ed="ZW" n="0185a07"/>处，钝根不了，故复说界。若如是者，但应说界，三根俱达，更 <lb ed="ZW" n="0185a08"/>何用说蕴、处二耶？是故定应为利说蕴，为中现处，为钝说界。 <lb ed="ZW" n="0185a09"/>以廣、中、略，称其根宜，是能普利一切，三科俱为有用。</p> <lb ed="ZW" n="0185a10"/><p xml:id="pZW01p0185a1001">乐亦三者，为夙习故，乐略、中、廣，是<persName>世尊</persName>随其乐欲说此 <lb ed="ZW" n="0185a11"/>三种。若不称機为异说者，此即却为不信之因。唯乐奢摩他者， <lb ed="ZW" n="0185a12"/>乐闻其略；乐奢摩他及毘钵舍那者，乐闻其中；唯乐毘钵舍那者， <lb ed="ZW" n="0185a13"/>乐闻其廣。故现此三。现此三者，为显择法。故论云：择法不生， <lb ed="ZW" n="0185a14"/>惑无由灭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185001" n="0185001"/>等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0185a1501">论：何缘<persName>世尊</persName>，说馀心所，总置行蕴，别分受、想，为二蕴 <lb ed="ZW" n="0185a16"/>耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0185a1701">释曰：何故有此问耶？为前说云：愚于心所总执为我，为此 <lb ed="ZW" n="0185a18"/><persName>世尊</persName>分别心所为受、想、行蕴。若欲为遣心所愚故，分别心所立 <lb ed="ZW" n="0185a19"/>三蕴者，即应一一委细分别，何故唯分受、想二种，立为二蕴， <lb ed="ZW" n="0185a20"/>馀心所等，共为行蕴？欲知其因，故有斯问。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0185a2101">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0185a2104"><l>诤根生死因，</l><l>及次第因故，</l> <lb ed="ZW" n="0185a22"/><l>于诸心所法，</l><l>受想别为蕴。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0185a23"/><p xml:id="pZW01p0185a2301">论曰：诤根有二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185002" n="0185002"/>，谓著诸欲及著诸见。此二，受、想如其次第 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0186a" n="0186a"/> <lb ed="ZW" n="0186a01"/>为最勝因。味受力故，贪著诸欲；倒想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186001" n="0186001"/>力故，贪著诸见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0186a0201">释曰：“诸欲”者，欲谓贪求。求五妙境也。于五境中，爱味受 <lb ed="ZW" n="0186a03"/>著。“著诸见”者，见略有五，谓身见等。若廣，即分六十二种。于此 <lb ed="ZW" n="0186a04"/>见中，以倒想故，贪染执著。为著此欲及著见故，即有诤兴。诤何以 <lb ed="ZW" n="0186a05"/>兴？谓由受、想为其因也。生诤之因为唯此二，为更有馀？虽更有 <lb ed="ZW" n="0186a06"/>因，非为最勝。故论说云：“此二，受、想如其次第为最勝因。”此二何 <lb ed="ZW" n="0186a07"/>以为最勝？论就释云：“味受力故，贪著诸欲；倒想力故，贪著诸见。” <lb ed="ZW" n="0186a08"/>以贪著故，即为诤因。贪著欲诤，多约在家；贪著见诤，多约出家。 <lb ed="ZW" n="0186a09"/>何以得知贪著欲诤多约在家？以契经云：为由染著贪欲因故，俗与 <lb ed="ZW" n="0186a10"/>俗诤，乃至廣说。何以得知贪著见诤多约出家？以圣教中诸出家 <lb ed="ZW" n="0186a11"/>者，非法法想，法非法想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186002" n="0186002"/>，各执异见，互相为诤。出家外道，无我我 <lb ed="ZW" n="0186a12"/>想，乃至戒禁取等见中起诸倒想，互兴于诤。言“味受”者，谓乐受唯 <lb ed="ZW" n="0186a13"/>于受，故云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186003" n="0186003"/>“味受”。受即味故，持业释也。以何味受？谓以贪。 <lb ed="ZW" n="0186a14"/>贪染之受，依主释也。或受中有味，味谓贪欲，即第七转所依声摄。 <lb ed="ZW" n="0186a15"/>依受有味，缘受起爱，爱彼资受之境，于彼境中贪著。诸资受境者， <lb ed="ZW" n="0186a16"/>即五境也。</p> <lb ed="ZW" n="0186a17"/><p xml:id="pZW01p0186a1701">问：若言因想有诸见者，如见谛者，虽有其想，然无诸见，如何得 <lb ed="ZW" n="0186a18"/>言想为见因？</p> <lb ed="ZW" n="0186a19"/><p xml:id="pZW01p0186a1901">答：因倒想故，即起诸见。若无倒想，诸见即无。此见谛者虽有 <lb ed="ZW" n="0186a20"/>其想，然非顚倒，不为见因，故无诸见。此不应执。顚倒知之，无明 <lb ed="ZW" n="0186a21"/>与见而为其因。以此无明无知为性，行相隐覆；见是慧性，行相明 <lb ed="ZW" n="0186a22"/>利。故彼无明不为见因，与此无明相应倒想，能为见因。应知境中， <lb ed="ZW" n="0186a23"/>不如理知，顚倒执故，故起诸见。如有颂云：</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0187a" n="0187a"/> <lb ed="ZW" n="0187a01"/><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0187a0101"><l>如鱼处泥中，</l><l>跃水令浑浊；</l> <lb ed="ZW" n="0187a02"/><l>无明中倒想，</l><l>汚慧亦复然。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0187a03"/><p xml:id="pZW01p0187a0301">以此知由倒想故，贪著诸见，无明中想与见为因。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0187a0401">论：又生死法，以受及想为最勝因，由耽著受、起倒想故，生死轮 <lb ed="ZW" n="0187a05"/>迴。由此二因及後当说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187001" n="0187001"/>次第因故，应知别立受、想为蕴。其次第 <lb ed="ZW" n="0187a06"/>因，邻次当辩。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0187a0701">释曰：此受与想，非唯诤因，亦是生死之最勝因。何以为生死之 <lb ed="ZW" n="0187a08"/>勝因？论自说云“由耽著受、起倒想故，生死轮迴。”“耽著受”者，爱 <lb ed="ZW" n="0187a09"/>行有情；“起倒想”者，见行有情。言“耽著”，是坚执義。“倒”者四 <lb ed="ZW" n="0187a10"/>倒。生相续时，由四倒想，受生有而六。颂云：</p> <lb ed="ZW" n="0187a11"/><lg xml:id="lgZW01p0187a1101"><l>“倒心趣欲境，</l><l>湿化染多受。”</l></lg> <lb ed="ZW" n="0187a12"/><p xml:id="pZW01p0187a1201">此中约義，现是生死因之因故。贪著及倒想是生死因，受、想是 <lb ed="ZW" n="0187a13"/>生死因之因。以受、想故，为彼贪著，及以顚倒。由贪著、倒故，受生 <lb ed="ZW" n="0187a14"/>死中。</p> <lb ed="ZW" n="0187a15"/><p xml:id="pZW01p0187a1501">非唯约诤根因及生死二義，别立受、想为蕴，亦可约後蕴次第 <lb ed="ZW" n="0187a16"/>中，粗、染、器及界等四義，别立受、想，以为二蕴。粗等四因，次下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187002" n="0187002"/> <lb ed="ZW" n="0187a17"/>当释。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0187a1801">论：何故无为说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187003" n="0187003"/>在处、界，非蕴摄耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0187a1901">释曰：何因作此问耶？<persName>世尊</persName>说法，非无因缘；法相摄属，皆有由 <lb ed="ZW" n="0187a20"/>致。未知何因此无为法蕴所不摄，欲显其因，故有斯问。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0187a2101">论：颂曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0187a2104"><l>蕴不摄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187004" n="0187004"/>无为，</l><l>義不相应故。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0187a22"/><p xml:id="pZW01p0187a2201">论曰：三无为法，不可说在色等蕴中，与色等義不相应故。谓体 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0188a" n="0188a"/> <lb ed="ZW" n="0188a01"/>非色乃至非识。亦不可说为第六蕴，彼与蕴義不相应故。聚義是 <lb ed="ZW" n="0188a02"/>蕴，如前具说。谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188001" n="0188001"/>无为法，非如色等有过去等品类<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188002" n="0188002"/>差别，可略 <lb ed="ZW" n="0188a03"/>一聚，名无为蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0188a0401">释曰：若说无为蕴，所摄者应有二義：或应说在五蕴之中，或可 <lb ed="ZW" n="0188a05"/>更应立第六蕴。若说无为在五蕴中，義为不可。立第六蕴，理复不 <lb ed="ZW" n="0188a06"/>然。何以不许摄在蕴中？此非是色，亦不是识，于何处摄？色是变 <lb ed="ZW" n="0188a07"/>壞，无为不尔；廣说乃至识能了别，此无是用。故俱不摄。如何不许 <lb ed="ZW" n="0188a08"/>为第六蕴？蕴是聚義，无为不尔，故不可立为第六蕴。如论释云： <lb ed="ZW" n="0188a09"/>“谓无为法，非如色等有过去等品类差别，可略一聚，名无为蕴。”</p> <lb ed="ZW" n="0188a10"/><p xml:id="pZW01p0188a1001">问：无为若非实有体性，不为蕴者，其理可然。既言是有，如何 <lb ed="ZW" n="0188a11"/>不许众多积聚成无为蕴？如彼色等，有过去等品类差别，可略一聚， <lb ed="ZW" n="0188a12"/>说为色蕴。无为亦尔，何妨有多，即积聚无为，为无为蕴？</p> <lb ed="ZW" n="0188a13"/><p xml:id="pZW01p0188a1301">答：聚有二義：一者，各在异处，收摄积集令在一处，名之为聚。 <lb ed="ZW" n="0188a14"/>二者，三世之法，可以智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188003" n="0188003"/>略为一世，名之为聚。其无为法无此 <lb ed="ZW" n="0188a15"/>二義，如何名聚？故不可立为第六蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0188a1601">论：又言“取蕴”，为显染依；染、净二依，“蕴”言所显。无为于 <lb ed="ZW" n="0188a17"/>此，二義都无，義不相应，故不立蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0188a1801">释曰：蕴有二義：一者染依，谓是“取蕴”；二染净依，谓即是 <lb ed="ZW" n="0188a19"/>“蕴”。无为都无此二种義。一、非染依，染依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188004" n="0188004"/>是有漏，无为非漏， <lb ed="ZW" n="0188a20"/>故不为依。二、亦不与染、净为依：以不随增诸烦恼故，不为染依；非 <lb ed="ZW" n="0188a21"/>道谛故，不为净依。不可立为无为蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0188a2201">论：有说如甁破非甁，如是蕴息应非蕴。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0189a" n="0189a"/> <lb ed="ZW" n="0189a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a0101">释曰：如说“甁”破不复名“甁”，如何蕴息复名为蕴？且如择灭、 <lb ed="ZW" n="0189a02"/>非择灭，是灭蕴之灭，如何复得名之为蕴？唯独虚空，又不应成无为 <lb ed="ZW" n="0189a03"/>蕴也。论主不许此师所说，故次论云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0189a0401">论：彼于处、界，例应成失。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a0501">释曰：此若依蕴作如是，其義可然，于处、界中，复如何说？以言 <lb ed="ZW" n="0189a06"/>蕴息不复为蕴，如是处、界息，二应非处、界，喩幷如前。处及以界， <lb ed="ZW" n="0189a07"/>既与蕴同，无为即应三科不摄。</p> <lb ed="ZW" n="0189a08"/><p xml:id="pZW01p0189a0801">有二师云：无如是失。且如蕴灭，蕴所摄者悉皆灭尽。如是处、 <lb ed="ZW" n="0189a09"/>界虽则息灭，此所摄者非灭尽，故不为例。</p> <lb ed="ZW" n="0189a10"/><p xml:id="pZW01p0189a1001">复有馀说：此之“息”言，非显断空，非择灭体非是断故。此言意 <lb ed="ZW" n="0189a11"/>显：若于是处，蕴相都无，名为蕴息。三无为上，聚義都无，可名蕴 <lb ed="ZW" n="0189a12"/>息，非门、族義于彼亦无，故不应例。此释与颂，義善相符。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189001" n="0189001"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0189a1301">论：如是已说诸蕴废立，当说次第。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a1401">释曰：上释聚是蕴，蕴不摄无为，故云“废立”。是则立蕴别于 <lb ed="ZW" n="0189a15"/>处、界。“当说次第”者，<persName>世尊</persName>起教，道慧为先，依何说蕴如是次第？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0189a1601">论：颂曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0189a1604"><l>随粗染器等，</l><l>界别次第立。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0189a17"/><p xml:id="pZW01p0189a1701">论曰：色有对故，诸蕴中粗。无色中粗，唯受行相，故世说我、手 <lb ed="ZW" n="0189a18"/>等痛言；待二想粗，男女等想易了知故；行粗过识，贪、嗔等行易了知 <lb ed="ZW" n="0189a19"/>故；识最为细，总取境相难分别故。由此随粗立蕴次第。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a2001">释曰：五蕴之中，色最为粗。何者为粗？有见有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189002" n="0189002"/>对，故名为 <lb ed="ZW" n="0189a21"/>粗。有说得与五识为依，六识所缘，故名为粗。“无色中粗，唯受行 <lb ed="ZW" n="0189a22"/>相。”非形段法应以相显，故云粗也。如何“相显”？如论自云“故世 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0190a" n="0190a"/> <lb ed="ZW" n="0190a01"/>说我、手等痛言”。“待二想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190001" n="0190001"/>粗”者，待故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190002" n="0190002"/>行、识，想即为粗，想 <lb ed="ZW" n="0190a02"/>之作用易可知故。如论释云“男女等想易了知故”。“行粗过识”者， <lb ed="ZW" n="0190a03"/>行方于识，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190003" n="0190003"/>易知，故云粗也。如论释云“贪、嗔等行易了知 <lb ed="ZW" n="0190a04"/>故”。有馀说云：行之造作相易可知，思愿言“愿我富乐福寿”等故， <lb ed="ZW" n="0190a05"/>是以言粗。“识最是细”者，望前诸法，识极微细。论自释云“总取境 <lb ed="ZW" n="0190a06"/>相难分别故”。“由此随粗立蕴次第”者，随所化機易了知故，如是随 <lb ed="ZW" n="0190a07"/>粗立蕴次第。粗易知，故先说；细难了，故後陈。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0190a0801">论：或从无始生死以来，男女于色更相爱乐，此由耽著乐受味 <lb ed="ZW" n="0190a09"/>故。耽受复因倒想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190004" n="0190004"/>生故，此倒想生由烦恼故，如是烦恼依识而 <lb ed="ZW" n="0190a10"/>生。此及前三皆染汚识，由此随染立蕴次第。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0190a1101">释曰：如何随染立蕴次第？色为染因，故先立蕴。以男女等，于 <lb ed="ZW" n="0190a12"/>显形色、声、香、味、触互相贪染。故论释云“或从无始生死以来，男 <lb ed="ZW" n="0190a13"/>女于色更相爱乐。”如经说云：无有一色互相染著如男女者，乃至触 <lb ed="ZW" n="0190a14"/>等应知亦尔。廣说如经。何因于色更相染著？此由受故，有斯耽 <lb ed="ZW" n="0190a15"/>著。耽著者何？贪味乐受。受相应爱，贪不離欲，故云“耽著”。论 <lb ed="ZW" n="0190a16"/>自释云：“此由耽著乐受味故”。有馀说云：已得之受于中贪著，未得 <lb ed="ZW" n="0190a17"/>之受周遍追求，故云“耽著”。故云受蕴次于色蕴。以于受如是耽 <lb ed="ZW" n="0190a18"/>著，此由倒想。倒想者何？谓苦为乐故倒想。此耽著者，唯是乐受， <lb ed="ZW" n="0190a19"/>必不耽苦。既于乐受生于乐相，有何顚倒？答云：此之乐受，若约行 <lb ed="ZW" n="0190a20"/>苦、壞苦观之，亦得为苦。今者决定生于乐想，故名顚倒。何以为嗔 <lb ed="ZW" n="0190a21"/>起兹倒想？此由烦恼迷于无常、苦及不净、非我理故，起于倒想。此 <lb ed="ZW" n="0190a22"/>诸烦恼，行蕴所摄。如是烦恼依何而生？此依识生。此复能引，续 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0191a" n="0191a"/> <lb ed="ZW" n="0191a01"/>生後识。此诸烦恼依识而生，复能染识。论自释云：“此及前三皆染 <lb ed="ZW" n="0191a02"/>汚识”。“由此随染立蕴次第”者，何处染？因何染？如何染？谁能 <lb ed="ZW" n="0191a03"/>染？此染谁？依如是義，立蕴先後。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0191a0401">论：或色如器，受类饮食，想同助味，行似厨人，识喩食者，故随 <lb ed="ZW" n="0191a05"/>器等立蕴次等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0191a0601">释曰：色何喩器？为受依故。受何喩食？餐啖性故。有说此能 <lb ed="ZW" n="0191a07"/>增益损灭有嗔身故，故受喩食。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191001" n="0191001"/>何以想同助味？以取可意、不可 <lb ed="ZW" n="0191a08"/>意相助于受故。以此助故，受相明了；由倒想故，于受生贪，是以想 <lb ed="ZW" n="0191a09"/>同助味。有说由取怨、亲、处中等相助生受故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191002" n="0191002"/>，想同助味。行何以 <lb ed="ZW" n="0191a10"/>喩厨人？能造作故。由思、贪等业烦恼力，爱、非爱等异熟生故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191003" n="0191003"/> <lb ed="ZW" n="0191a11"/>识何以喩食者？能取境故。有一说云：执有我故，故喩食者。复有 <lb ed="ZW" n="0191a12"/>说云：有情本中为主勝故，识为上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191004" n="0191004"/>首，受等生故，故识喩食者。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191005" n="0191005"/> <lb ed="ZW" n="0191a13"/>论自结云：“故随器等立蕴次第”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0191a1401">论：或随界别立蕴次第。谓欲界中有诸妙欲，色相显了；色界静 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0192a" n="0192a"/> <lb ed="ZW" n="0192a01"/>虑有勝喜等，受相显了；三无色中取空等相，想相显了；第一有中思 <lb ed="ZW" n="0192a02"/>最为勝，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>显了。此即识住，识住其中。显似世间田种次第， <lb ed="ZW" n="0192a03"/>是故诸蕴次第如是。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0192a0401">释曰：“谓欲界中有诸五妙欲，色相显了”者，以欲界中色最为 <lb ed="ZW" n="0192a05"/>勝，诸根境色皆具有故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192002" n="0192002"/></p> <lb ed="ZW" n="0192a06"/><p xml:id="pZW01p0192a0601">“色界静虑有勝喜等，受相显了”者，受差别，静虑差别。初、二 <lb ed="ZW" n="0192a07"/>静虑中，约修得定，俱有喜受故；二静虑次，有乐及捨二受。约生得 <lb ed="ZW" n="0192a08"/>定，如论颂云：“生静虑从初，有喜乐捨受，及喜捨乐捨，唯捨受如 <lb ed="ZW" n="0192a09"/>次。”有馀说云：色界受勝，于生死中，诸勝妙受，具可得故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192003" n="0192003"/>由是 <lb ed="ZW" n="0192a10"/>等故，色界受勝。</p> <lb ed="ZW" n="0192a11"/><p xml:id="pZW01p0192a1101">“三无色中取空等相，想相显了”者，彼地取相最分明故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192004" n="0192004"/>，故云 <lb ed="ZW" n="0192a12"/>“想相显了”。此无色中同是捨受，不可分别，受非勝。有说馀静虑 <lb ed="ZW" n="0192a13"/>中各摄受支，三无色无，唯取空等，以此即是想之作用。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0193a" n="0193a"/> <lb ed="ZW" n="0193a01"/><p xml:id="pZW01p0193a0101">“第一有中思最为勝，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193001" n="0193001"/>显了”者，彼中即是思之大果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193002" n="0193002"/>， <lb ed="ZW" n="0193a02"/>思于行蕴最为殊勝。何蕴中何者最勝，即名“显了”。故云“思最为 <lb ed="ZW" n="0193a03"/>勝，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193003" n="0193003"/>显了”。所以依此立为行蕴。</p> <lb ed="ZW" n="0193a04"/><p xml:id="pZW01p0193a0401">“此即识住”者，识住有四：一、色近行，谓即欲界；二、受近行，谓 <lb ed="ZW" n="0193a05"/>即色界；三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193004" n="0193004"/>、想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193005" n="0193005"/>近行，下三无色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193006" n="0193006"/>；四、思近行，谓第一有。此之 <lb ed="ZW" n="0193a06"/>四蕴是识所住，故论云“识住其中”。“识住其中”者，以贪爱故，故住 <lb ed="ZW" n="0193a07"/>其中。</p> <lb ed="ZW" n="0193a08"/><p xml:id="pZW01p0193a0801">“显似世间田种次第”，先有其田，後方下种，四蕴如田，识犹种 <lb ed="ZW" n="0193a09"/>子，是<persName>世尊</persName>先说四蕴，後说于识。故论云“是故诸蕴次第如是”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0193a1001">论：由此五蕴无增减过。即由如是诸次第因，離行别立受、想二 <lb ed="ZW" n="0193a11"/>蕴，谓受与想，于诸行中，相粗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193007" n="0193007"/>生染，类食同助，二界中强，故别立 <lb ed="ZW" n="0193a12"/>蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0193a1301">释曰：“由此五蕴无增减过”者，以粗等四立蕴次第，故蕴唯五， <lb ed="ZW" n="0193a14"/>无减无增。“即由如是诸次第因，離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193008" n="0193008"/>行别立受、想二蕴，谓受与 <lb ed="ZW" n="0193a15"/>想，于诸行中，相粗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193009" n="0193009"/>生染，类食同助，二界中强，故别立蕴”者，诸 <lb ed="ZW" n="0193a16"/>心所中，受想最粗，及为染因，以喩馀食，及为助味，二界强勝，故離 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0194a" n="0194a"/> <lb ed="ZW" n="0194a01"/>行蕴别立二蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a0201">论：处、界门中，应先辩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194001" n="0194001"/>说六根次第，由斯境、识次第可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0194a0301">释曰：且此六根有二因勝：一者与识为依，二者能取境界。故随 <lb ed="ZW" n="0194a04"/>所依，立能依识；随能取法，立所取境。故言“先辩说六根次第”。依 <lb ed="ZW" n="0194a05"/>此六根，馀境、识等次第可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a0601">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0194a0604"><l>前五境唯现，</l><l>四境唯所造，</l> <lb ed="ZW" n="0194a07"/><l>馀用远速明，</l><l>或随处次第。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0194a08"/><p xml:id="pZW01p0194a0801">论曰：于六根中，眼等前五唯取现境，是故先说。意境不定，三 <lb ed="ZW" n="0194a09"/>世、无为，或唯取一，或二三四。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0194a1001">释曰：六根之中应先说意，以一切法，意为先<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194002" n="0194002"/>故。何以置此 <lb ed="ZW" n="0194a11"/>先说馀根？意根之前说馀五者，以此五根唯取现境。现世近故，所 <lb ed="ZW" n="0194a12"/>以先说；过、未远故，所以後说。现在之法，实有处所，作用分明，缘 <lb ed="ZW" n="0194a13"/>如是定，故先说。意境不定，为缘现境，如缘地心；有缘过去，如宿住 <lb ed="ZW" n="0194a14"/>事；或缘未来，如欲愿知；或缘三世，如观诸行皆是无常；或不勝世， <lb ed="ZW" n="0194a15"/>如缘灭知；或缘三世及以非世，如一切法皆无我观。以缘如是境不 <lb ed="ZW" n="0194a16"/>定故，意根後说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a1701">论：所言“四境唯所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194003" n="0194003"/>造”者，前流至此，五中前四，境唯所造， <lb ed="ZW" n="0194a18"/>是故先说。身境不定，或取大种<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194004" n="0194004"/>，或取造色，或二俱取。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0194a1901">释曰：五根之中应先说身，以最大故，馀根依此少分立故。何以 <lb ed="ZW" n="0194a20"/>後说，先说馀根？身根之前说馀四者，此四之境唯是所造，定故先 <lb ed="ZW" n="0194a21"/>说。身根不定，或取大种，或取所造，或二俱取，所以後说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a2201">论：馀谓前四，如其所应，用远速明，是故先说。谓眼、耳根取远 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0195a" n="0195a"/> <lb ed="ZW" n="0195a01"/>境故，在二先说。二中眼用远故先说，远见山河不闻声故。又眼用 <lb ed="ZW" n="0195a02"/>速，先远见人撞击钟鼓，後闻声故。</p> <lb ed="ZW" n="0195a03"/><p xml:id="pZW01p0195a0301">论：鼻、舌两根用俱非远，先说鼻者，由速明故。如对香美诸饮 <lb ed="ZW" n="0195a04"/>食时，鼻先嗅香，舌後嚐味。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0195a0501">释曰：四根之中应先说舌，以此根依，能起言说及生闻慧，作用 <lb ed="ZW" n="0195a06"/>大故。又复对于眼、耳二根，理应先说鼻、舌等二。以此二根能取段 <lb ed="ZW" n="0195a07"/>食香、味等境资养身故，眼、耳二根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195001" n="0195001"/>无如是能。功能多者，何故後 <lb ed="ZW" n="0195a08"/>说，功用少者，越此先论？眼、耳、鼻三，取境远速，所以先说。舌根 <lb ed="ZW" n="0195a09"/>不尔，所以後说。眼、耳二根，能取远境，故此说在鼻、舌二前。就 <lb ed="ZW" n="0195a10"/>眼、耳中，眼复逾远，是以先耳。何以得知能取远境？“远见山河不 <lb ed="ZW" n="0195a11"/>闻声故。又眼用远速，先远见人撞击钟鼓，後闻声故。”是以眼根，说 <lb ed="ZW" n="0195a12"/>先于耳。又眼、耳二取远速境，故先说在鼻、舌二前。“鼻、舌两根用 <lb ed="ZW" n="0195a13"/>俱非远，先说鼻者，由速明故。”鼻、舌二中先说鼻者，以鼻取境速明 <lb ed="ZW" n="0195a14"/>于舌。论自释云：“如对香美诸饮食时，鼻先嗅香，舌後嚐味。”舌望 <lb ed="ZW" n="0195a15"/>身根，舌先知味，身後觉触。次第如是。此中逬说四之次第，谓弥 <lb ed="ZW" n="0195a16"/>速<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195002" n="0195002"/>逾远。如舌望身，舌取境速；鼻望于舌，鼻复弥速；耳望鼻、舌， <lb ed="ZW" n="0195a17"/>耳取境远；眼望于耳，眼复逾远。</p> <lb ed="ZW" n="0195a18"/><p xml:id="pZW01p0195a1801">问：如何得知鼻根取境速于舌根？</p> <lb ed="ZW" n="0195a19"/><p xml:id="pZW01p0195a1901">答：如前已说，“如对香美诸饮食时，鼻先嗅香，舌後嚐味”，以是 <lb ed="ZW" n="0195a20"/>故知，鼻根取境速于舌根。</p> <lb ed="ZW" n="0195a21"/><p xml:id="pZW01p0195a2101">问：若如是者，鼻根应能離中知境，以境未至即能知故。</p> <lb ed="ZW" n="0195a22"/><p xml:id="pZW01p0195a2201">答：鼻根唯取合中知境，如对香美诸饮食时，风吹香气触于鼻 <lb ed="ZW" n="0195a23"/>根，虽不能知食中之味，然先能取食中之香：食未至舌，鼻根先已取 <lb ed="ZW" n="0195a24"/>其香气。不是食，是食之气，食之类也。或此食气是食极微。吸气 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0196a" n="0196a"/> <lb ed="ZW" n="0196a01"/>触鼻，即先知也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0196a0201">论：或于身中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>，随所依处上下差别，说根次第。谓眼所依最居 <lb ed="ZW" n="0196a03"/>其上，次耳、鼻、舌，身多居下，意无方处，有即依止诸根生者，故最後 <lb ed="ZW" n="0196a04"/>说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0196a0501">释曰：眼、耳、鼻根，理实齐等，犹如花鬘，然由依处上下差别，说 <lb ed="ZW" n="0196a06"/>根次第。意根亦得言依五根，以五识身依五根生，意识复依无间已 <lb ed="ZW" n="0196a07"/>灭五识生故，由斯故“有即云依止诸根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196002" n="0196002"/>生者”。六识非色，无有方 <lb ed="ZW" n="0196a08"/>处，所以後说。</p> <lb ed="ZW" n="0196a09"/><p xml:id="pZW01p0196a0901">有馀颂云：前五用先起，五用初二远，三用初二明，或随处次第。 <lb ed="ZW" n="0196a10"/>于六根中，眼等前五，于色等境先起功用，意後方生，是故先说。如 <lb ed="ZW" n="0196a11"/>本论言：色等五境，五识先识，意识随识。为自识依及取自境，应知 <lb ed="ZW" n="0196a12"/>俱是眼等功用。于五根中，初二用远，境不合故，所以先说。二中眼 <lb ed="ZW" n="0196a13"/>用复远于耳，引事如前，是故先说。鼻等三用，初二分明，故鼻居先， <lb ed="ZW" n="0196a14"/>舌次，身後。如鼻于香能取微细，舌于甘苦则不如是；如舌于味能取 <lb ed="ZW" n="0196a15"/>微细，身于冷暖则不如是。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196003" n="0196003"/>彼说不然。</p> <lb ed="ZW" n="0196a16"/><p xml:id="pZW01p0196a1601">若色等识，五识先受，意识後知，云何梦中能取色等？有馀师 <lb ed="ZW" n="0196a17"/>说：梦中忆念先所受境，若不尔者，诸生盲人于其梦中亦应取色。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196004" n="0196004"/> <lb ed="ZW" n="0196a18"/>此亦不尔。梦中非唯能忆念彼曾所受境，如觉寤时，取彼彼境梦中 <lb ed="ZW" n="0196a19"/>所见，觉已，为必定分明忆念，如于觉位所见之事。觉位所见，後能 <lb ed="ZW" n="0196a20"/>忆念，如是应知，梦中所见後亦能忆。或有觉时未曾见事，于梦中 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0197a" n="0197a"/> <lb ed="ZW" n="0197a01"/>见，如何说言：若是觉时所见之境，尔乃方于梦中得见？若言此是前 <lb ed="ZW" n="0197a02"/>生所曾见之境者，即生盲人，应于梦中亦能见色，以于前生曾见色 <lb ed="ZW" n="0197a03"/>故。故所说言“五识先受意後方知”者，理定不然。然对法言“色等 <lb ed="ZW" n="0197a04"/>五境，五识先取，意识後知”者，约容有说，非尽如是。</p> <lb ed="ZW" n="0197a05"/><p xml:id="pZW01p0197a0501">问：梦中所见色等五境，为是实有，为非实有？</p> <lb ed="ZW" n="0197a06"/><p xml:id="pZW01p0197a0601">有说云：“此是实有。如定境色，淸洁分明，无所障碍，如空界 <lb ed="ZW" n="0197a07"/>色。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197001" n="0197001"/>梦所见境，亦复如是。”此说不然。如梦中所见象、马山等，此 <lb ed="ZW" n="0197a08"/>即不名淸洁分明及无障碍，非如前说定中所见。毘婆沙师若言“梦 <lb ed="ZW" n="0197a09"/>中所见山虽不淸洁，有所障碍，然此实淸洁分明，无有障碍，以梦觉 <lb ed="ZW" n="0197a10"/>已无所有故”者，此即应是无所缘知，以于淸洁彩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197002" n="0197002"/>色作不淸洁等 <lb ed="ZW" n="0197a11"/>见故。若更征<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197003" n="0197003"/>结，恐文繁杂，故今且止。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0197a1201">论：何缘十处皆色蕴摄，唯于一种立色处名？又十二处体皆是 <lb ed="ZW" n="0197a13"/>法，唯于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197004" n="0197004"/>一种立法处名？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0197a1401">释曰：论主何因有如是问？以前颂言：“此中根与境，许即十处 <lb ed="ZW" n="0197a15"/>界”。此中五根、五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197005" n="0197005"/>境，十处同立色蕴，体皆色故。何因圣教唯于 <lb ed="ZW" n="0197a16"/>一处目为色处，馀之九处更立别名？馀九既各异名之处，一何无别 <lb ed="ZW" n="0197a17"/>号？又前颂云：“若離择<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197006" n="0197006"/>法定无馀”，明十二处体皆是法。既皆是 <lb ed="ZW" n="0197a18"/>法，何唯于一立为法处，馀处<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197007" n="0197007"/>即不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197008" n="0197008"/>然？欲寻本因，作斯问。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0198a" n="0198a"/> <lb ed="ZW" n="0198a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0198a0101">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0198a0104"><l>为差别最勝，</l><l>摄多增<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198001" n="0198001"/>上法，</l> <lb ed="ZW" n="0198a02"/><l>故一处名色，</l><l>一名为法处。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0198a03"/><p xml:id="pZW01p0198a0301">论曰：“为差别”者，为令了知境有境性种种差别，故于色蕴，就 <lb ed="ZW" n="0198a04"/>差别相建立十处，不总为一。若无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198002" n="0198002"/>眼等差别想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198003" n="0198003"/>名而体是色， <lb ed="ZW" n="0198a05"/>立名色处。此为眼等名所拣别，虽标总称而即别名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0198a0601">释曰：虽十色处体皆是色，又十二处体皆是法，此若但以一名呼 <lb ed="ZW" n="0198a07"/>之，即此十处及十二处如何分别？今为差别此等義故，所以立一以 <lb ed="ZW" n="0198a08"/>为色处，一为法处，此所馀者各立别名。十色处中，馀之九处各为别 <lb ed="ZW" n="0198a09"/>名，此之一处虽无别名，还能异彼馀之九种。如十人中九有别名， <lb ed="ZW" n="0198a10"/>一无异号但呼为人，虽无别名亦简馀九。十二处中法处无名，例 <lb ed="ZW" n="0198a11"/>亦同此。馀義如论，文易可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0198a1201">论：又诸色中，色处最勝，故立通名。由有对故，手等触时 <lb ed="ZW" n="0198a13"/>即便变壞；及有见故，可示在此、在彼差别。又诸世间唯于此处 <lb ed="ZW" n="0198a14"/>同说为色，非于眼等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0198a1501">释曰：又复应知，十色处中色处最勝。如何最勝？有三義勝： <lb ed="ZW" n="0198a16"/>一由有对，手等触时即便变壞；二由有见，可指示在此、彼差别； <lb ed="ZW" n="0198a17"/>三由世间唯于此处同说为色，非于眼等。以此三种最勝義故，立 <lb ed="ZW" n="0198a18"/>色通名。又诸世间，唯指此处名之为色。诸大论师，亦随世间， <lb ed="ZW" n="0198a19"/>非于声等立色名故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198004" n="0198004"/>诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>，亦随世间，说此为色。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0198a2001">论：又为差别立一法处，非于一切，如色应知。又于此中， <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0199a" n="0199a"/> <lb ed="ZW" n="0199a01"/>摄受、想等众多法故，应立通名。又增上法，所谓涅槃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199001" n="0199001"/>，此中 <lb ed="ZW" n="0199a02"/>摄故，独名为法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0199a0301">释曰：法处差别，其義如前释色处说。此之法处最勝義者， <lb ed="ZW" n="0199a04"/>有二因缘。一者，此中摄受、想等众多法故。又于此中摄品类法 <lb ed="ZW" n="0199a05"/>名诸法，如七觉支摄于择<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199002" n="0199002"/>法。馀義类中更有众多带法名者，且 <lb ed="ZW" n="0199a06"/>如择法、觉支<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199003" n="0199003"/>法、智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199004" n="0199004"/>法、随念法、证净法、念住法、无碍 <lb ed="ZW" n="0199a07"/>法、实法归。此等法名有无量种，一切摄在此法处中。故立通名， <lb ed="ZW" n="0199a08"/>独为法处。二者，最增<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199005" n="0199005"/>上法，所谓涅槃，此中摄故，特名为 <lb ed="ZW" n="0199a09"/>法。以斯二義，独得此名。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199006" n="0199006"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0199a1001">论：有馀师说：色处中有二十种色最粗显故，肉、天、圣慧 <lb ed="ZW" n="0199a11"/>三眼境故，独立色名。法处中有诸法名故，诸法智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199007" n="0199007"/>故，独立法 <lb ed="ZW" n="0199a12"/>名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0199a1301">释曰：十色处中，唯除色处，馀诸处中无如是等众多品类诸 <lb ed="ZW" n="0199a14"/>色差别，以品类多，故说为粗，立为色处，非馀处也。“肉、天、 <lb ed="ZW" n="0199a15"/>圣慧三眼境”者，肉眼如人，天眼谓天。圣慧眼者，谓即诸圣以 <lb ed="ZW" n="0199a16"/>无漏智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199008" n="0199008"/>缘一切法。肉、天二眼一向缘色，色处为境。肉眼唯缘 <lb ed="ZW" n="0199a17"/>前所对境。天普缘四方、上下、障内、障外。肉眼缘粗，天眼缘 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0200a" n="0200a"/> <lb ed="ZW" n="0200a01"/>细，无漏慧眼，以此色处及馀诸法，以无常等行相缘之。是故色 <lb ed="ZW" n="0200a02"/>处为三眼境。除此更无馀有色处，能为如是三眼之境，故唯此一， <lb ed="ZW" n="0200a03"/>得色处名。</p> <lb ed="ZW" n="0200a04"/><p xml:id="pZW01p0200a0401">“法处中有诸法名”等，独立法名，義如前说。如上说言“色 <lb ed="ZW" n="0200a05"/>有见故，可指示在此、彼差别”者，为言“在此”者，谓是近处； <lb ed="ZW" n="0200a06"/>言“在彼”者，谓即远处。或“在此”者，在自依处；言“在彼” <lb ed="ZW" n="0200a07"/>者，在他依处。眼等五根以比量知，不可指示彼、此差别。香、 <lb ed="ZW" n="0200a08"/>味、触三，合中知故，根境触对方乃可知，亦不可示彼、此差别。 <lb ed="ZW" n="0200a09"/>虽即声处唯可指示在某等方，不可指示言在某处。故唯色处为可 <lb ed="ZW" n="0200a10"/>指示，非馀处也。言“一切法中涅槃最勝”者，有三因缘：一者 <lb ed="ZW" n="0200a11"/>为是勝義善故，二者常故，三灭苦火及苦因故。以三因故，于一 <lb ed="ZW" n="0200a12"/>切法最勝最上。最勝上法，法处摄故，故此法处十二处中独标为 <lb ed="ZW" n="0200a13"/>勝，得“法处”名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0200a1401">论：诸契经中，有馀种种蕴及处、界名想可得，为即此摄， <lb ed="ZW" n="0200a15"/>为離此耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0200a1601">释曰：何因有此问？起以契经中处处别说蕴及处、界，其类 <lb ed="ZW" n="0200a17"/>甚多，未知为此蕴等中摄，为复如何？若非此摄，如前说云：“此 <lb ed="ZW" n="0200a18"/>中蕴摄一切有为，取蕴唯摄一切有漏，处、界能摄一切法尽。”即 <lb ed="ZW" n="0200a19"/>与前说義理相远。若此摄者，摄在何所？又此不摄，谓契经中诸 <lb ed="ZW" n="0200a20"/>蕴、处、界有何过失？即有诸<persName>佛</persName>所说一切语名之中不达体性愚迷 <lb ed="ZW" n="0200a21"/>过失。是以此中必定须说。将寻此因，故有斯问。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0200a2201">论：彼皆此摄，如应当知。且辩摄馀诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200001" n="0200001"/>蕴名想。</p> <lb ed="ZW" n="0200a23"/><p xml:id="pZW01p0200a2301">颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0200a2303"><l>牟尼说法蕴，</l><l>数<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200002" n="0200002"/>有八十千，</l> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0201a" n="0201a"/> <lb ed="ZW" n="0201a01"/><l>彼体语或名，</l><l>此色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201001" n="0201001"/>行蕴摄。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0201a02"/><p xml:id="pZW01p0201a0201">论曰：诸说<persName>佛</persName>教语为体者，彼说法蕴皆色蕴摄。诸说<persName>佛</persName>教名 <lb ed="ZW" n="0201a03"/>为体者，彼说法蕴皆行蕴摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0201a0401">释曰：经部诸师，皆说<persName>佛</persName>教以语为体。语语是音声，语声为 <lb ed="ZW" n="0201a05"/>体，故色蕴摄。毘婆沙师，说<persName>佛</persName>言教以名为体。此名等是不相应 <lb ed="ZW" n="0201a06"/>法，故行蕴摄。对法诸师，双以语、名为<persName>佛</persName>教体。彼论说云：<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0201a07"/>教云何？答：谓<persName>佛</persName>语言、许论、唱词、语路、语音、语业、语表 <lb ed="ZW" n="0201a08"/>是<persName>佛</persName>教。<persName>佛</persName>教当言善耶？无记耶？答：或善或无记。云何善？谓 <lb ed="ZW" n="0201a09"/><persName>佛</persName>善心所发语言，乃至语表。云何无记？谓<persName>佛</persName>无记心所发语言， <lb ed="ZW" n="0201a10"/>乃至语表。以此等義，故知<persName>佛</persName>教以语为体。又彼论云：<persName>佛</persName>教名何 <lb ed="ZW" n="0201a11"/>法？答：名身、句身、文身，次第行列，安佈连合。以此義知， <lb ed="ZW" n="0201a12"/><persName>佛</persName>教以名为体。此虽但言以名为体，理实兼以句、文为体。名者 <lb ed="ZW" n="0201a13"/>何義？以此诠实義及世俗有体，故称曰名。如“色”与“甁”， <lb ed="ZW" n="0201a14"/>“无常”名及“人”，“色”及“无常”是实義有，“甁”之与“人” <lb ed="ZW" n="0201a15"/>是世俗有。其句者何？谓显所说義理周圆，故名为句。谓于何法， <lb ed="ZW" n="0201a16"/>了知作用，时有差别。如言“提婆达多将黑牛来𤚲乳”等。其文 <lb ed="ZW" n="0201a17"/>者何？谓即是字，如言“阿”等。</p> <lb ed="ZW" n="0201a18"/><p xml:id="pZW01p0201a1801">问：语、教异名，教容是语。名、教别体，教何是名？</p> <lb ed="ZW" n="0201a19"/><p xml:id="pZW01p0201a1901">答：要由有名，乃说为教，是故<persName>佛</persName>教体即是名。所以者何？ <lb ed="ZW" n="0201a20"/>诠義如实，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201002" n="0201002"/>名<persName>佛</persName>教；名能诠義，故教是名。由是<persName>佛</persName>教<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201003" n="0201003"/>定 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0202a" n="0202a"/> <lb ed="ZW" n="0202a01"/>名为体，擧名为首，以摄句、文。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202001" n="0202001"/>如何得知牟尼法蕴有八十千？ <lb ed="ZW" n="0202a02"/>由经说故，所以得知。如契经中阿难白<persName>佛</persName>：我闻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202002" n="0202002"/><persName>世尊</persName>所说法蕴 <lb ed="ZW" n="0202a03"/>八十千馀，我今受持。又馀经说有其八十千法蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0202a0401">论：此诸法蕴，其量云何？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0202a0501">释曰：虽知法蕴有八十千，然未能知一一法蕴量有幾何，是 <lb ed="ZW" n="0202a06"/>以起问<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202003" n="0202003"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0202a0701">论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202004" n="0202004"/>：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0202a0704"><l>有言诸法蕴，</l><l>量如彼论说，</l> <lb ed="ZW" n="0202a08"/><l>或如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202005" n="0202005"/>蕴等言，</l><l>如实行对治。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0202a09"/><p xml:id="pZW01p0202a0901">论曰：有诸师言八万法蕴一一量等《法蕴足论》。谓彼一一有 <lb ed="ZW" n="0202a10"/>六千颂，如对法等法蕴足说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0202a1101">释曰：一师云：如《法蕴足论》有六千颂，如是八万法蕴一 <lb ed="ZW" n="0202a12"/>一各别，亦六千颂。唯谓其一，馀皆谢灭。以欲令知有如是等众 <lb ed="ZW" n="0202a13"/>多法蕴，故亦于此立法蕴名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0202a1401">论：或说法蕴、随蕴等言，一一差别数有八万。谓蕴、处、 <lb ed="ZW" n="0202a15"/>界、缘起、谛、食、静虑、无量、无色、解脱、勝处、遍处、觉 <lb ed="ZW" n="0202a16"/>品、神通、无诤、愿智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202006" n="0202006"/>、无碍解等。一一教门，名一法蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0202a1701">释曰：<persName>佛</persName>所说法，如说五蕴从始至终，擧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202007" n="0202007"/>此一段，名一法 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0203a" n="0203a"/> <lb ed="ZW" n="0203a01"/>蕴。如是处、界，廣说乃至无碍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203001" n="0203001"/>解等，及谓善、不善十业道， <lb ed="ZW" n="0203a02"/>四摄等无量法门，一一教门，名一法蕴，共有八万。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0203a0301">论：如实说者，所化有情有贪、嗔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203002" n="0203002"/>等八万行别，为对治彼 <lb ed="ZW" n="0203a04"/>八万行故，<persName>世尊</persName>宣说八万法蕴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0203a0501">释曰：“如实说者”，是决定说。以所化有情有贪、嗔、痴、 <lb ed="ZW" n="0203a06"/>我慢、身见及寻、思等八万行别，为对治彼八万行故，<persName>世尊</persName>宣说 <lb ed="ZW" n="0203a07"/>八万法蕴。谓说不净、慈悲、缘起、无常、相空、持息念等诸对 <lb ed="ZW" n="0203a08"/>治门。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203003" n="0203003"/></p> <lb ed="ZW" n="0203a09"/><p xml:id="pZW01p0203a0901">有一说云：前说蕴等无量法门，一一教门为一法蕴，如是共 <lb ed="ZW" n="0203a10"/>有八万四千。今言以所化有情有八万行别，为对治彼，<persName>世尊</persName>故说 <lb ed="ZW" n="0203a11"/>不净观等八万法门。此即顺显“随蕴等”言。无蕴等言，不为对 <lb ed="ZW" n="0203a12"/>治有情病行，唐捐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203004" n="0203004"/>而说。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203005" n="0203005"/>故知前後诸师所说但是异名，寻其 <lb ed="ZW" n="0203a13"/>義言，理即无别。</p> <lb ed="ZW" n="0203a14"/><p xml:id="pZW01p0203a1401">言“八万行别”者，一类有情唯是贪行，一类嗔行，一类痴 <lb ed="ZW" n="0203a15"/>行，一类慢行，或有一类是其见行，或有一类是其疑行。或有一 <lb ed="ZW" n="0203a16"/>类是贪、嗔行，如是廣说乃至二合论。或有贪、嗔、痴行，如是 <lb ed="ZW" n="0203a17"/>三三合论。或有内贪而外嗔，或为内嗔而外贪，如是擧贪为内乃 <lb ed="ZW" n="0203a18"/>至疑为外等，互为内外。或有上品贪下品嗔，或有上品嗔下品贪， <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0204a" n="0204a"/> <lb ed="ZW" n="0204a01"/>如是六眠，历上上乃至下下等九品，互为上中下差别，如是共成 <lb ed="ZW" n="0204a02"/>八万<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204001" n="0204001"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0204a0301">论：如彼所说八万法蕴，皆此五中二蕴所摄。如是馀处诸蕴、 <lb ed="ZW" n="0204a04"/>处、界，类亦应然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0204a0501">释曰：如此八万法蕴，色、行二蕴所摄。诸馀经中诸蕴、处、 <lb ed="ZW" n="0204a06"/>界，亦于此中蕴、处、界摄。如是蕴摄蕴，处摄处，界摄界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0204a0701">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0204a0704"><l>如是馀蕴等，</l><l>各随其所应，</l> <lb ed="ZW" n="0204a08"/><l>摄在前说中，</l><l>应审观自相。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0204a09"/><p xml:id="pZW01p0204a0901">论曰：谓契经中诸蕴、处、界，随应摄在前所说中，如此论 <lb ed="ZW" n="0204a10"/>中所说蕴等，应审观彼一一自相。且诸经中说馀五蕴，谓戒、定、 <lb ed="ZW" n="0204a11"/>慧、解脱、解脱智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204002" n="0204002"/>见五蕴，彼中戒蕴，此色蕴摄；彼馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204003" n="0204003"/>四 <lb ed="ZW" n="0204a12"/>蕴，此行蕴摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0204a1301">释曰：诸经所说蕴、处、界等，今于此中如何相摄？如此论 <lb ed="ZW" n="0204a14"/>中所说蕴、处、界体相，应审观彼自相、自体，随应摄之。戒等 <lb ed="ZW" n="0204a15"/>五蕴中，戒蕴是身、语业性，故色蕴摄；馀之四蕴是心相应法， <lb ed="ZW" n="0204a16"/>于此五蕴中除受、想二，非此性故，于行蕴摄。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204004" n="0204004"/>解脱即是有为 <lb ed="ZW" n="0204a17"/>解脱，非是无为。有为解脱，勝解为体。解脱智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204005" n="0204005"/>见是慧差别， <lb ed="ZW" n="0204a18"/>以慧数摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0204a1901">论：又诸经说十遍处等，前八遍处无贪性故，此法处摄。若 <lb ed="ZW" n="0204a20"/>兼助伴，五蕴性故，即此意处、法处所摄。摄八勝处，应知亦尔。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0205a" n="0205a"/> <lb ed="ZW" n="0205a01"/>空、识遍处、空无边处<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205001" n="0205001"/>等四无色处，四蕴性故，即此意处、法 <lb ed="ZW" n="0205a02"/>处所摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0205a0301">释曰：十遍中除後空、识二种遍，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205002" n="0205002"/>八皆无贪为性。何者 <lb ed="ZW" n="0205a04"/>为八？谓地、水、火、风、靑、黄、赤、白。无贪善根，法处摄 <lb ed="ZW" n="0205a05"/>故，此八遍处同无贪性，亦法处摄。此不孤起，必兼助伴，五蕴 <lb ed="ZW" n="0205a06"/>性故，此即意处、法处所摄。五蕴如何与遍处等而为助伴？定随 <lb ed="ZW" n="0205a07"/>转色，名为色蕴；与此相应受、想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205003" n="0205003"/>二法，为受、想蕴；与此无 <lb ed="ZW" n="0205a08"/>贪相应受、想外，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205004" n="0205004"/>心所及得、相等，为其行蕴。同时心王以 <lb ed="ZW" n="0205a09"/>为识蕴，此意处摄。馀之四蕴，法处所摄。</p> <lb ed="ZW" n="0205a10"/><p xml:id="pZW01p0205a1001">“摄八勝处，应知亦尔”者，“亦尔”之言，亦无贪性及有助 <lb ed="ZW" n="0205a11"/>伴，五蕴为性，故亦意处、法处所摄，故言“亦尔”。</p> <lb ed="ZW" n="0205a12"/><p xml:id="pZW01p0205a1201">空、识二遍处及空无边等四无色处，四蕴性故，即此意处、 <lb ed="ZW" n="0205a13"/>法处所摄。以此决定无随转色，故四蕴性。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0205a1401">论：五解脱处慧为性故，此法处摄。若兼助伴，即此声、 <lb ed="ZW" n="0205a15"/>意<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205005" n="0205005"/>、法处所摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0205a1601">释曰：云何五？如经说云：一者听闻法要；二者以大音声读 <lb ed="ZW" n="0205a17"/>诵；三者为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205006" n="0205006"/>他廣说开示；四者独处寂静，思惟、筹量、观察； <lb ed="ZW" n="0205a18"/>五者所有義趣，而能善取，随一定相，于彼定相能善思惟，又善 <lb ed="ZW" n="0205a19"/>了知，复善通达。且第一解脱者，经云：“具寿当知，若诸苾刍、 <lb ed="ZW" n="0205a20"/>苾刍尼等，或有大师为说法要，或有随一尊重有知同梵行者为说 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0206a" n="0206a"/> <lb ed="ZW" n="0206a01"/>法要如如大师，或有随一尊重有知同梵行者为说法要如是如是。 <lb ed="ZW" n="0206a02"/>于彼法要能正了知若法若義，由正了知若法若義便发起欣，欣故 <lb ed="ZW" n="0206a03"/>生喜，心喜故身轻安，身轻安故受乐，受乐故心定，心定故如实 <lb ed="ZW" n="0206a04"/>知见，如实知见故生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206001" n="0206001"/>厌，厌故能離，離故得解脱，是名第一解 <lb ed="ZW" n="0206a05"/>脱处。是诸苾刍、苾刍尼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206002" n="0206002"/>等安住此处，念未住者能住正念，心 <lb ed="ZW" n="0206a06"/>未定者能住正定，漏未尽者能尽诸漏，未得无上安稳涅槃者疾能 <lb ed="ZW" n="0206a07"/>证得。</p> <lb ed="ZW" n="0206a08"/><p xml:id="pZW01p0206a0801">“复次，具寿！若诸苾刍、苾刍尼等虽无大师，或馀随一尊重 <lb ed="ZW" n="0206a09"/>有知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206003" n="0206003"/>同梵行者为说法要，而能以大音声读诵随曾所闻究竟法要 <lb ed="ZW" n="0206a10"/>如如，以大音声读诵随曾所闻究竟法要如是如是。于彼法要能正 <lb ed="ZW" n="0206a11"/>了知若法若義，由正了知若法若義便发起欣，欣故生喜，心喜故 <lb ed="ZW" n="0206a12"/>身轻安，身轻安故受乐，受乐故心定，心定故如实知见，如实知 <lb ed="ZW" n="0206a13"/>见故生厌，厌故能離，離故得解脱，是名第二解脱处。是诸苾刍、 <lb ed="ZW" n="0206a14"/>苾刍尼等安住此处，念未住者能住正念，心未定者能住正定，漏 <lb ed="ZW" n="0206a15"/>未尽者能尽诸漏，未得无上安稳涅槃者疾能证得。</p> <lb ed="ZW" n="0206a16"/><p xml:id="pZW01p0206a1601">“复次，具寿！若诸苾刍、苾刍尼等虽无大师，或馀随一尊重 <lb ed="ZW" n="0206a17"/>有知同梵行者为说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206004" n="0206004"/>法要，亦不以大音声读诵随曾所闻究竟法 <lb ed="ZW" n="0206a18"/>要，而能为他廣说开示随所闻究竟法要，而能为他廣说开示随曾 <lb ed="ZW" n="0206a19"/>所闻究竟法要如如，为他廣说开示随曾所闻究竟法要如是如是， <lb ed="ZW" n="0206a20"/>乃至安稳涅槃疾能证得，是名第三解脱处。</p> <lb ed="ZW" n="0206a21"/><p xml:id="pZW01p0206a2101">“复次，具寿！乃至亦不为他廣说开示随曾所闻究竟法要，而 <lb ed="ZW" n="0206a22"/>能独处寂静，思惟、筹量、观察随曾所闻究竟法要所有義趣如是 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0207a" n="0207a"/> <lb ed="ZW" n="0207a01"/>如是，乃至安稳涅槃疾能证得，是名第四解脱处。</p> <lb ed="ZW" n="0207a02"/><p xml:id="pZW01p0207a0201">“复次，具寿！乃至亦不独处寂静，思惟、筹量、观察随曾所 <lb ed="ZW" n="0207a03"/>闻究竟法要所有義趣，而能善取随一定相，于彼定相，能善思惟， <lb ed="ZW" n="0207a04"/>又善了知，复善通达如如，善取随一定相，能善思惟，又善了知， <lb ed="ZW" n="0207a05"/>复善通达如是如是，乃至安稳涅槃疾能证得，是名第五解脱 <lb ed="ZW" n="0207a06"/>处。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207001" n="0207001"/></p> <lb ed="ZW" n="0207a07"/><p xml:id="pZW01p0207a0701">此五即以名解脱处，以是生解脱之门，故名解脱处。解脱本 <lb ed="ZW" n="0207a08"/>由智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207002" n="0207002"/>而得，故此五种皆慧为性。慧于法处所摄，故此五种亦 <lb ed="ZW" n="0207a09"/>法处摄。若兼助伴，五蕴性故，即此声、意、法处所摄。从他闻 <lb ed="ZW" n="0207a10"/>法及心读诵、为他廣说，此三一分，声处所摄，以此等中皆有声 <lb ed="ZW" n="0207a11"/>故；此馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207003" n="0207003"/>一分，及後二处全，意处、法处所摄。以後二中无有 <lb ed="ZW" n="0207a12"/>一声，故非声处摄。以慧俱有心所、心王，是故意、法二处摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0207a1301">论：复有二处，谓无想有情天处，及非想非非想处。初处即 <lb ed="ZW" n="0207a14"/>此十处所摄，无香、味故。後处即此意、法处摄，四蕴性故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0207a1501">释曰：又契经说此二处，一者有色有情，无想无异想，故名 <lb ed="ZW" n="0207a16"/>“无想有情天处”。二者无色有情，超一切无所有处，入非想非非 <lb ed="ZW" n="0207a17"/>想处具足住，如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207004" n="0207004"/>非想非非想天处。</p> <lb ed="ZW" n="0207a18"/><p xml:id="pZW01p0207a1801">“初处即十处所摄，无香、味”者，“初”即无想有情天处。 <lb ed="ZW" n="0207a19"/>此中无香、味处故，馀十处摄。此中无心，如何于彼得有意处？ <lb ed="ZW" n="0207a20"/>答：于生死二位有心故，得为意处，理亦无失。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0208a" n="0208a"/> <lb ed="ZW" n="0208a01"/><p xml:id="pZW01p0208a0101">“後处即此意、法处摄，四蕴性故”者，“後”即非想非非想 <lb ed="ZW" n="0208a02"/>天处。此中除色，馀四蕴性故，唯意、法二处所摄。上处摄讫。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0208a0301">论：又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208001" n="0208001"/>《多界经》说界差别有六十二，随其所应，当知 <lb ed="ZW" n="0208a04"/>皆此十八界摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0208a0501">释曰：如何《多界经》说六十二界？如彼经说：具寿<name role="" type="person">阿难陀</name> <lb ed="ZW" n="0208a06"/>白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！如何知者得界善巧？<persName>佛</persName>告<name role="" type="person">阿难陀</name>：若诸知者于十 <lb ed="ZW" n="0208a07"/>八界如实知见，谓眼界、色界、眼识界乃至意界、法界、意识界。 <lb ed="ZW" n="0208a08"/><name role="" type="person">阿难陀</name>！知人于此十八界中，应如实知见。复次，有六界应如实 <lb ed="ZW" n="0208a09"/>知见，谓地界、水界、火界、风界、空界、识界。又有六界应如 <lb ed="ZW" n="0208a10"/>实知见，谓欲界、恚界、害界、无欲界、无害界、无恚界。又有 <lb ed="ZW" n="0208a11"/>六界应如实知见，谓苦界、乐界、忧界、喜界、捨界、无明界。 <lb ed="ZW" n="0208a12"/>复次，有四界应如实知见，谓受界、想界、行界、识界。复次， <lb ed="ZW" n="0208a13"/>有三界应如实知见，谓欲界、色界、无色界。又有三界应如实知 <lb ed="ZW" n="0208a14"/>见，谓色界、无色界、灭界。又有三界应如实知见，谓过去界、 <lb ed="ZW" n="0208a15"/>现在界、未来界。又有三界应如实知见，谓劣界、处中界、妙界。 <lb ed="ZW" n="0208a16"/>又有三界应如实知见，谓善界、不善界、无记界。又有三界应如 <lb ed="ZW" n="0208a17"/>实知见，谓学界、无学界、非学非无学界。复次，有二界应如实 <lb ed="ZW" n="0208a18"/>知见，谓有漏、无漏界。又有二界应如实知见，谓有为界、无为 <lb ed="ZW" n="0208a19"/>界。此二界应如实知见。<name role="" type="person">阿难陀</name>！若诸知者如是于界得善巧。如 <lb ed="ZW" n="0208a20"/>是从前六至後二，一一未皆应言“<name role="" type="person">阿难陀</name>者，如是于此界得善 <lb ed="ZW" n="0208a21"/>巧”。今恐文廣，故略去之。</p> <lb ed="ZW" n="0208a22"/><p xml:id="pZW01p0208a2201">此六十二界如何相摄？今当叙之。十八界如前所说。地等界 <lb ed="ZW" n="0208a23"/>六，六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208002" n="0208002"/>中前四，即此触界所摄；空、识二界，次下论中自释其 <lb ed="ZW" n="0208a24"/>相。欲等六界，此法界摄。此欲界言，非是三界地狱、旁生、鬼、 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0209a" n="0209a"/> <lb ed="ZW" n="0209a01"/>人及六欲天等二十处之欲界。若是三界之欲界者，即不应说恚、 <lb ed="ZW" n="0209a02"/>害界，以此具有故。欲界者是欲贪。欲、恚、害，皆是心所，故 <lb ed="ZW" n="0209a03"/>法界所摄。苦等六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209001" n="0209001"/>界亦是心所，故法界摄。受等四界中，前之 <lb ed="ZW" n="0209a04"/>三界是心所故，亦法界摄。识界即此七心界摄。欲、色、无色三 <lb ed="ZW" n="0209a05"/>界之中，欲界即此十八界摄；色界即此十四界摄，除香、味、鼻、 <lb ed="ZW" n="0209a06"/>舌识四界；无色界此意界、法界、意识界摄。色、无色、灭三界 <lb ed="ZW" n="0209a07"/>之中，前二如前所摄，灭界即此法界所摄。过去等三界，一一皆 <lb ed="ZW" n="0209a08"/>此十八界摄。无间灭意虽准过去，此之种类通其三世。劣等三界， <lb ed="ZW" n="0209a09"/>但是欲、色、无色等三界之异名，摄如前说。善等三界中，善、 <lb ed="ZW" n="0209a10"/>不善二，此色、声、法及七心等十界所摄；无记界此通十八界摄。 <lb ed="ZW" n="0209a11"/>有学等三界中，前二即此意界、法界、意识界三界所摄；非学非 <lb ed="ZW" n="0209a12"/>无学界此通十八界所摄。有、无漏二界中，初界即此十八界摄； <lb ed="ZW" n="0209a13"/>後界即此意界、法界、意识界摄。有、无为二界中，前此通十八 <lb ed="ZW" n="0209a14"/>界摄；後界此唯法界所摄。此上十八界为能摄，馀四十四界为所 <lb ed="ZW" n="0209a15"/>摄，共为六十二界相摄意。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0209a1601">论：且彼经中所说六界，地、水、火、风四界已说。空、识 <lb ed="ZW" n="0209a17"/>二界未说其相，为即虚空名为空界？为一切识名识界耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0209a1801">释曰：论中何故作此问耶？如前论云：于馀所说蕴、界等， <lb ed="ZW" n="0209a19"/>应审观自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209002" n="0209002"/>相，然後相摄，唯摄自性。今于地等六界之中，前之 <lb ed="ZW" n="0209a20"/>四界如前已说，空、识二界未说其相。欲知其相，故有斯问。论 <lb ed="ZW" n="0209a21"/>自答云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0209a2201">论：不尔。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0209a2301">释曰：此答：非即虚空，得为空界；非一切识，尽为识界。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0210a" n="0210a"/> <lb ed="ZW" n="0210a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0210a0101">论：云何识<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210001" n="0210001"/>？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0210a0201">释曰：此征：若不尔者，其義云何？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0210a0301">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0210a0304"><l>空界谓窍隙，</l><l>传说是明暗，</l> <lb ed="ZW" n="0210a04"/><l>识界有漏识，</l><l>有情生所依。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0210a05"/><p xml:id="pZW01p0210a0501">论曰：诸有门窗及口鼻等内外窍隙，名为空界。如是窍隙， <lb ed="ZW" n="0210a06"/>云何应知？传说窍隙即是明暗，非離明暗，窍隙可取，故说空界 <lb ed="ZW" n="0210a07"/>明暗为体。应知此体不離昼夜，即此说邻阿伽色。传说阿伽谓积 <lb ed="ZW" n="0210a08"/>集色，极能为碍，故名阿伽。此空界色，与彼相邻，是故说名邻 <lb ed="ZW" n="0210a09"/>阿伽色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210002" n="0210002"/>。有说阿伽即空界色，此中无碍，故名阿伽。此空界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210003" n="0210003"/> <lb ed="ZW" n="0210a10"/>色馀碍相邻，是故说名邻阿伽色。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0210a1101">释曰：所言“空”者，非是虚空。何名“空界”？谓即窍隙。虽言 <lb ed="ZW" n="0210a12"/>窍隙，然亦未知窍隙是何，故言“传说是明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210004" n="0210004"/>暗”。“传说”者，不乐 <lb ed="ZW" n="0210a13"/>许之词。以此皆极微，互不相触，中间皆有窍隙。既皆如是，于中何 <lb ed="ZW" n="0210a14"/>者名为空界，何者不名空界？以此故有“传说”之言。若言明暗是空 <lb ed="ZW" n="0210a15"/>界者，何用更说彼窍隙耶？对此，论云“窍隙即是明暗，非離明暗，窍 <lb ed="ZW" n="0210a16"/>隙可取，故说空界明暗为体。应知此体不離昼夜”。以明是昼，暗即 <lb ed="ZW" n="0210a17"/>是夜，此即空界。于何得知？谓窍隙可知。诸经论中有邻阿伽色， <lb ed="ZW" n="0210a18"/>此即空界之异名。阿伽者，积集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210005" n="0210005"/>色。此何以名阿伽？阿者恒 <lb ed="ZW" n="0210a19"/>義，伽者碍義。恒常碍故，故有此名。自碍、碍他，故名为碍。 <lb ed="ZW" n="0210a20"/>空界唯为他碍，不能碍他，故与阿伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210006" n="0210006"/>色别。此空界色邻近阿 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0211a" n="0211a"/> <lb ed="ZW" n="0211a01"/>伽，故名邻阿伽色。是阿伽类，非即阿伽；是色界、色处、色蕴 <lb ed="ZW" n="0211a02"/>性義。</p> <lb ed="ZW" n="0211a03"/><p xml:id="pZW01p0211a0301">《对法论》云：是明暗二色之差别，名空界色。</p> <lb ed="ZW" n="0211a04"/><p xml:id="pZW01p0211a0401">经部诸师云：虚空之外，无别空界；空无实事，空界亦尔。</p> <lb ed="ZW" n="0211a05"/><p xml:id="pZW01p0211a0501">毘婆沙诸师云：空界有其实事（宗），经说内外空界故（因）， <lb ed="ZW" n="0211a06"/>如地等（喩）。以可分别为内外故，知有实事，如地界等。如经说 <lb ed="ZW" n="0211a07"/>云：内空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211001" n="0211001"/>界者，所谓眼窍，乃至廣说；外空界者，所谓空中及 <lb ed="ZW" n="0211a08"/>门窗等诸有窍隙，非无为法。可言内外，以此故知虚空与空界异。 <lb ed="ZW" n="0211a09"/>无有之法，亦定不可言其内外，是以知有实事。</p> <lb ed="ZW" n="0211a10"/><p xml:id="pZW01p0211a1001">阿阇黎众贤云：離虚空外，实有空界。故<persName>世尊</persName>言：虚空无色、 <lb ed="ZW" n="0211a11"/>无见、无对，当何所依？然籍光明，虚空显了。此经意说：虚空 <lb ed="ZW" n="0211a12"/>无为，虽无所作而有所依，谓容受一切光明。以果显因，有实体 <lb ed="ZW" n="0211a13"/>相。虚空无者，应无光明；既有光明，眼识所取，是色差别<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211002" n="0211002"/>， <lb ed="ZW" n="0211a14"/>故有虚空。以能容受光明等故，实有虚空，理极成立。由此所说， <lb ed="ZW" n="0211a15"/>契经文句，显二分明，各别实有。故知异空别有空界。又于色界 <lb ed="ZW" n="0211a16"/>得離欲时，亦说断此虚空界故。如<persName>世尊</persName>说：離色染时，心于五界， <lb ed="ZW" n="0211a17"/>解脱離染。唯馀识界不应说断虚空无为，诸漏于中曾未转故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211003" n="0211003"/></p> <lb ed="ZW" n="0211a18"/><p xml:id="pZW01p0211a1801">此理不然。经部诸师，不说光明与虚空别，亦不许光明为虚 <lb ed="ZW" n="0211a19"/>空界。妄引契经，诚非此证。此中有随一不成过<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211004" n="0211004"/>。以自宗许光 <lb ed="ZW" n="0211a20"/>明与虚空异，经部不许，故说此虚空无实事義。次下《根品》自 <lb ed="ZW" n="0211a21"/>当廣释。言断虚空界者，義亦相违。经部亦不言烦恼于虚空中不 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0212a" n="0212a"/> <lb ed="ZW" n="0212a01"/>转，与烦恼转故，是以说断。若不尔者，是则<persName>世尊</persName>即应唯言断四 <lb ed="ZW" n="0212a02"/>大种。能造断故，诸所造色亦应例断，何用更言断虚空界耶？以 <lb ed="ZW" n="0212a03"/>所说言光明即是虚空界，以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212001" n="0212001"/>此是所造色故。所说虚空有内外 <lb ed="ZW" n="0212a04"/>者，约根、境说。以身内虚空能持身根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212002" n="0212002"/>，身外虚空持外诸色， <lb ed="ZW" n="0212a05"/>约所持事，故分内外，非谓虚空有内外也。</p> <lb ed="ZW" n="0212a06"/><p xml:id="pZW01p0212a0601">阿阇黎众贤复作是说：如契经说，实有六界成假士夫。又是 <lb ed="ZW" n="0212a07"/>有为，假士依故，犹如地等；又是有漏，说此为缘入母胎故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212003" n="0212003"/> <lb ed="ZW" n="0212a08"/>此亦非理。此有所依不成及不定过。此中宗尙未立，何更言因？ <lb ed="ZW" n="0212a09"/>虚空尙无实体，于中更何言有有为、有漏？既所立无体，能立立 <lb ed="ZW" n="0212a10"/>何？为如虚空界有漏，故是色耶？为如心所等有为、有漏，故非 <lb ed="ZW" n="0212a11"/>色耶？傍论且止，应辩本论。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0212a1201">论：诸有漏识名为识界。云何不说诸无漏识为识界耶？由许 <lb ed="ZW" n="0212a13"/>六界是诸有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212004" n="0212004"/>情生所依故。如是诸界从续生心至命终心，恒持生 <lb ed="ZW" n="0212a14"/>故。诸无漏法则不如是。彼六界中，前四即此触界所摄，第五即 <lb ed="ZW" n="0212a15"/>此色界所摄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212005" n="0212005"/>，第六即此七心界摄。彼经馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212006" n="0212006"/>界，如其所应，皆 <lb ed="ZW" n="0212a16"/>即此中十八界摄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0212a1701">释曰：非一切识尽为识界，唯有漏识得为识界。何以无漏识 <lb ed="ZW" n="0212a18"/>不为识界？为此六界与生为依，缘六界有入胎等。如契经说：六 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0213a" n="0213a"/> <lb ed="ZW" n="0213a01"/>界为缘入母胎故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213001" n="0213001"/>如前五界，与生为依，皆是有漏，如是识界 <lb ed="ZW" n="0213a02"/>与生为依，应亦有漏，除此等馀不续生故。云何为生？所为内处。 <lb ed="ZW" n="0213a03"/>此是有漏，是故所依亦是有漏。以此论云：“如是诸界，从续生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213002" n="0213002"/> <lb ed="ZW" n="0213a04"/>心至命终心，恒持生故。”如是六界，是有情生生、养、长因差别 <lb ed="ZW" n="0213a05"/>转，是生所依。生因谓识界，续生种故；养因谓大种，生依止故； <lb ed="ZW" n="0213a06"/>长因谓空界，容受生故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213003" n="0213003"/>“诸无漏法则不如是”，由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213004" n="0213004"/>有情生 <lb ed="ZW" n="0213a07"/>断、害、壞等差别转故，非生所依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213005" n="0213005"/>。地等前四，身之境故，此 <lb ed="ZW" n="0213a08"/>触界摄。第五空界，体是明暗，显色性故，此色界摄。第六识界， <lb ed="ZW" n="0213a09"/>此七心界摄，谓五识全，二识少分。</p> <lb ed="ZW" n="0213a10"/><p xml:id="pZW01p0213a1001">上来释体性及相摄讫</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a11"/> <lb ed="ZW" n="0213a12"/><p xml:id="pZW01p0213a1201">论卷第二</p> <lb ed="ZW" n="0213a13"/> <lb ed="ZW" n="0213a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0213a1401">论：复次，于前所说十八界中，幾有见，幾无见？幾有对， <lb ed="ZW" n="0213a15"/>幾无对？幾善，幾不善，幾无记？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0214a" n="0214a"/> <lb ed="ZW" n="0214a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0214a0101">释曰：自下简释诸法品类，委细分别有见等性，故有斯问， <lb ed="ZW" n="0214a02"/>馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214001" n="0214001"/>如论文。何以此中唯分别界品类差别，不分别蕴、处之品 <lb ed="ZW" n="0214a03"/>类？约界分类，相貌易知，文句简略，善。约蕴、处分别品类， <lb ed="ZW" n="0214a04"/>即文句烦廣，分别有漏等義理难见。是以唯约界分别，不约蕴、 <lb ed="ZW" n="0214a05"/>处。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0214a0601">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0214a0604"><l>一有见谓色，</l><l>十有色有对，</l> <lb ed="ZW" n="0214a07"/><l>此除色声八<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214002" n="0214002"/>，</l><l>无记馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214003" n="0214003"/>三种。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0214a08"/><p xml:id="pZW01p0214a0801">论曰：十八界中，色界有见，以可示现此、彼差别，由此義准<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214004" n="0214004"/> <lb ed="ZW" n="0214a09"/>说馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214005" n="0214005"/>无见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0214a1001">释曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214006" n="0214006"/>：十八界中，一界有见，所谓色界。颂虽不说，以義准<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214007" n="0214007"/> <lb ed="ZW" n="0214a11"/>知。除色界外，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214008" n="0214008"/>皆无见。</p> <lb ed="ZW" n="0214a12"/><p xml:id="pZW01p0214a1201">问<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214009" n="0214009"/>：岂不于前释名義中，已说有以最勝故，以可指示此彼差 <lb ed="ZW" n="0214a13"/>别。已说之事，何须重释？</p> <lb ed="ZW" n="0214a14"/><p xml:id="pZW01p0214a1401">答：前虽已约十色界義说为最勝，今约十八界中差别，令知唯 <lb ed="ZW" n="0214a15"/>此一界是有见故，无褈说过。</p> <lb ed="ZW" n="0214a16"/><p xml:id="pZW01p0214a1601">问：见是何義？</p> <lb ed="ZW" n="0214a17"/><p xml:id="pZW01p0214a1701">答：约婆沙宗，眼名为“见”。色是眼境，此见俱故，名为“有 <lb ed="ZW" n="0214a18"/>见”。约经部宗，眼识名“见”。色是彼境，以可指示在此、在彼，眼 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0215a" n="0215a"/> <lb ed="ZW" n="0215a01"/>识得生，名为“有见”。或色之差别可指示故，名之为“见”；色与差 <lb ed="ZW" n="0215a02"/>别俱故，名之“有见”。有说此色有示现故，名为“有见”，可示在 <lb ed="ZW" n="0215a03"/>此、在彼别故，如有所缘。</p> <lb ed="ZW" n="0215a04"/><p xml:id="pZW01p0215a0401">阿阇黎众贤云：此色定与见俱，故名“有见”。由色与眼俱时 <lb ed="ZW" n="0215a05"/>起故，如有伴侣。或此色于镜等中有像可现，故名“有见”，可示如 <lb ed="ZW" n="0215a06"/>彼，此亦尔故。不可说声有谷响等应成有见，不俱生故。由说此 <lb ed="ZW" n="0215a07"/>相，馀界无见，義准已成。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215001" n="0215001"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0215a0801">论：如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215002" n="0215002"/>已说“有见”、“无见”。唯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215003" n="0215003"/>色蕴摄十界有对。对 <lb ed="ZW" n="0215a09"/>是碍義。此复三种：障碍、境界、所缘异故。障碍有对，谓十色界 <lb ed="ZW" n="0215a10"/>自于他处被碍不生，如手碍手，或石碍石，或二相碍。境界有对， <lb ed="ZW" n="0215a11"/>谓十二界、法界一分诸有境法，于色等境。故《施设论》作如是言： <lb ed="ZW" n="0215a12"/>有眼于水有碍非陆，如鱼等眼；有眼于陆有碍非水，从多分说，如 <lb ed="ZW" n="0215a13"/>人等眼；有眼俱碍，如毕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215004" n="0215004"/>舍遮、室兽摩罗及捕鱼人、蛤蟆等眼； <lb ed="ZW" n="0215a14"/>有俱非碍，谓除前相。有眼于夜有碍非昼，如诸蝙蝠、鸺鹠等眼； <lb ed="ZW" n="0215a15"/>有眼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215005" n="0215005"/>于昼有碍非夜，从多分说，如人等眼；有眼俱碍，如狗、野 <lb ed="ZW" n="0215a16"/>干、马、豹、豺、狼、猫、狸等眼；有俱非碍，谓除前相。此等名为境 <lb ed="ZW" n="0215a17"/>界有对。所缘有对，谓心、心所于自所缘。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0215a1701">释曰：十八界中，十界有对，谓色蕴摄十有色界。《颂》唯言 <lb ed="ZW" n="0215a19"/>“色”，若尔，法界中亦有色，何故非是有对中摄？以法界中虽亦有 <lb ed="ZW" n="0215a20"/>色，于中亦有非色，法界不全是色，故此不摄。彼蕴所摄之十色 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0216a" n="0216a"/> <lb ed="ZW" n="0216a01"/>界，定全是色，故此所摄。“对”者，“碍”義，亦是恚義。今此何故 <lb ed="ZW" n="0216a02"/>唯碍義，非是恚義？碍复非一，此别有三：障碍、境界、所缘异故。 <lb ed="ZW" n="0216a03"/>“障碍有对”者，彼微聚色于虚空中所容受处生，此名自位；于中碍 <lb ed="ZW" n="0216a04"/>他令不生，故名“障碍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216001" n="0216001"/>有对”。“如手碍手”，犹如左手于自住处， <lb ed="ZW" n="0216a05"/>若右手来附著左手，为左手碍故，不得于左手所住位中住，故名障 <lb ed="ZW" n="0216a06"/>碍有对。“如石碍石”，道理亦然。或有手碍石、石碍手<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216002" n="0216002"/>等，故 <lb ed="ZW" n="0216a07"/>云“或二相碍”。又空界色为微聚色碍，故名“有对”。色界既尔， <lb ed="ZW" n="0216a08"/>馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216003" n="0216003"/>声等界，例此应知。“境界有对”者，如五根为五境碍，故名 <lb ed="ZW" n="0216a09"/>境界有对。犹如眼根取一色时，被此色碍，故于馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216004" n="0216004"/>色不转。馀 <lb ed="ZW" n="0216a10"/>根亦尔。论中言“十二界、法界一分”者，通六根、六识，及法界中 <lb ed="ZW" n="0216a11"/>心所法界，此皆有境。约有境说，亦不相违。以此等義得决定故， <lb ed="ZW" n="0216a12"/>引《施设论》云“故《施设论》作如是言：有眼于水有碍非陆”。此中 <lb ed="ZW" n="0216a13"/>碍是其见義，非谓碍故不见。如鱼等眼于水中见，故名为碍。“有 <lb ed="ZW" n="0216a14"/>眼于陆有碍非水，多分如人等眼”。言“多分”者，谓亦有人水中见 <lb ed="ZW" n="0216a15"/>物。“有眼俱碍，如毘舍遮、室兽摩罗及捕鱼人、蛤蟆等眼”。“毕 <lb ed="ZW" n="0216a16"/>舍遮”者，谓水中罗刹，亦言水兽。此类水陆俱有，及水陆俱见。 <lb ed="ZW" n="0216a17"/>“室兽摩罗”者，谓蛟龙也；其形如被，周迊有头。此有多种，或云 <lb ed="ZW" n="0216a18"/>“宜罗奚”，此名“执捉”。能缴缠人畜，其形如蛇。或名“竭揭咤”， <lb ed="ZW" n="0216a19"/>此云“角捉”。既得人畜，以角據地，坚执不放。此等水陆俱能见 <lb ed="ZW" n="0216a20"/>色。馀如论文。“有俱非碍，谓除前相”者，如在胎内定夭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216005" n="0216005"/>寿 <lb ed="ZW" n="0216a21"/>者，及灭尽定幷无想定无想有情；此等现行者，及兽迦捺哩（二合） <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0217a" n="0217a"/> <lb ed="ZW" n="0217a01"/>祇，唐言“世界中间”，于两世界中间生有情，彼此世界日月光明之 <lb ed="ZW" n="0217a02"/>所不及，常幽暗故，非<persName>佛</persName>出世<persName>佛</persName>光所照，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217001" n="0217001"/>常不见，此亦黑暗地 <lb ed="ZW" n="0217a03"/>狱之类也；及过去、未来眼，及卵壳内定夭寿者，此等水陆俱不见， <lb ed="ZW" n="0217a04"/>故云“俱非碍”。若约刹那，彼同分眼亦尔。“有于夜有碍非昼，如 <lb ed="ZW" n="0217a05"/>诸蝙蝠、鸺鹠等眼”。“蝙蝠”者，名“伏翼”，肉翅，夜飞昼伏。“鸺 <lb ed="ZW" n="0217a06"/>鹠”者，俗呼为“𪇑鹕”，亦昼隐夜飞。此等皆夜见昼不见。“有眼 <lb ed="ZW" n="0217a07"/>于昼有碍非夜，从多分说，如人等眼。”言“多分”者，人中亦有夜中 <lb ed="ZW" n="0217a08"/>见者，如有一类窃盗云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217002" n="0217002"/>者。“有眼俱碍，如狗、野豻、马、豹、豺、 <lb ed="ZW" n="0217a09"/>猫、狸等眼等”者，“等”谓熊、虎之类馀禽兽等。亦有一类人，或以 <lb ed="ZW" n="0217a10"/>业力，或业力故，亦夜分见。此等昼夜俱见，文易可知。“有俱非 <lb ed="ZW" n="0217a11"/>碍，谓除前相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217003" n="0217003"/>”者，如前第四句。论总结云：“此等名为境界有 <lb ed="ZW" n="0217a12"/>对”。</p> <lb ed="ZW" n="0217a13"/><p xml:id="pZW01p0217a1301">“所缘有对，谓心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217004" n="0217004"/>、心所于自所缘”，心、心所法，约所缘起， <lb ed="ZW" n="0217a14"/>故名“所缘有对”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0217a1501">论：境界、所缘，复有何别？若于彼法此有功能，即说彼为此 <lb ed="ZW" n="0217a16"/>法境界。心、心所法执彼而起，彼于心等名为所缘。云何眼等于 <lb ed="ZW" n="0217a17"/>自境界所缘转时，说名有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217005" n="0217005"/>碍？越彼于馀，此不转故。或复碍者 <lb ed="ZW" n="0217a18"/>是和会義，谓眼等法于自境界及自所缘和会转故。应知此中唯就 <lb ed="ZW" n="0217a19"/>障碍有对而说，故但言“十有色有对”，更相障故。由此義准<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217006" n="0217006"/>，说 <lb ed="ZW" n="0217a20"/>馀无对。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0218a" n="0218a"/> <lb ed="ZW" n="0218a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0218a0101">释曰：境界有对、所缘有对，相极相似，若无差别者，即不应别 <lb ed="ZW" n="0218a02"/>说有境界有对及所缘有对。欲知此二差别之相，故作斯问。论自 <lb ed="ZW" n="0218a03"/>答云：“若于彼法此有功能，即说彼为此法境界。”“功能”者，是作 <lb ed="ZW" n="0218a04"/>用義。以诸根有取境作用，故说色等是根境界。如世亦言：如于 <lb ed="ZW" n="0218a05"/>何处我有功能，即说彼为我之境界。</p> <lb ed="ZW" n="0218a06"/><p xml:id="pZW01p0218a0601">“心、心所法执彼而起，彼于心等名为所缘”者，如羸弱人依 <lb ed="ZW" n="0218a07"/>杖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218001" n="0218001"/>而起，心、心所法亦复如是，缘境而起，非境不起。此说何 <lb ed="ZW" n="0218a08"/>義？境是眼之所有，亦是心、心所之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218002" n="0218002"/>所有。所缘唯是心、心所， <lb ed="ZW" n="0218a09"/>非馀。夫言“对”者，是不转義。犹如水流，堤等碍故，不复流住， <lb ed="ZW" n="0218a10"/>名为“不转”。今者眼等于境界等转，翻名有对，与世间相违，故起 <lb ed="ZW" n="0218a11"/>问言：“云何眼等于自境界所缘转，说名有碍。”论自答云：“越彼于 <lb ed="ZW" n="0218a12"/>馀，此不转故。”此中“碍”者，是不转義，非是转義。以被此境碍， <lb ed="ZW" n="0218a13"/>故于馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218003" n="0218003"/>境不转。是以不与<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218004" n="0218004"/>世间相违，随世所说故。</p> <lb ed="ZW" n="0218a14"/><p xml:id="pZW01p0218a1401">“或复碍者是和会義，谓眼等法于自境界及自所缘和会转故” <lb ed="ZW" n="0218a15"/>者，“自境转”者，取彼根，缘彼识，名自境转。随取何境之眼根，亦 <lb ed="ZW" n="0218a16"/>缘此境而生眼识。取此境眼，缘此境识，俱滞此境，故名“有对”。</p> <lb ed="ZW" n="0218a17"/><p xml:id="pZW01p0218a1701">已说三种有对，然亦未知十色界等是何有对。论自释云：“应 <lb ed="ZW" n="0218a18"/>知此中唯就障碍有对而说，故但言十有色有对，更相障故。由此 <lb ed="ZW" n="0218a19"/>義准，说馀无对。”</p> <lb ed="ZW" n="0218a20"/><p xml:id="pZW01p0218a2001">“更相障故”者，如色能碍声、声能碍色等，于自位中障馀生 <lb ed="ZW" n="0218a21"/>故。以十色界微聚性故，更相障碍。总意云：眼等色等是障碍有 <lb ed="ZW" n="0218a22"/>对；眼等及心、心所是境界有对；唯心、心所是所缘有对。五境唯 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0219a" n="0219a"/> <lb ed="ZW" n="0219a01"/>障碍有对；五根通二有对，谓障碍、境界；心、心所亦二，谓境界、所 <lb ed="ZW" n="0219a02"/>缘。以此为四句分别等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0219a0301">论：若法境界有对，亦障碍有对耶？应作四句，谓七心界、法 <lb ed="ZW" n="0219a04"/>界一分诸相应法，是第一句；色等五境，是第二句；眼等五根，是第 <lb ed="ZW" n="0219a05"/>三句；法界一分非相应法，是第四句。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0219a0601">释曰：“七心界及法界一分诸相应法，是第一句”者，心、心所 <lb ed="ZW" n="0219a07"/>法有彼境故，故名境界有对。非障碍有对，非微聚故。“五境是第 <lb ed="ZW" n="0219a08"/>二句”者，境是微聚，故名障碍有对。自是其境，非有境故，非境界 <lb ed="ZW" n="0219a09"/>有对。“五根是第三句”者，体是微聚故，能取境故，亦是障碍有 <lb ed="ZW" n="0219a10"/>对，亦是境界有对。“法界一分非相应法，是第四句”者，此中不相 <lb ed="ZW" n="0219a11"/>应及无为无恚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219001" n="0219001"/>，此等皆无自位处所，自他不能为障，故非障碍有 <lb ed="ZW" n="0219a12"/>对；以无取境用故，非有境故，非境界有对。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0219a1301">论：若法境界有对，亦所缘有对耶？应顺後句，谓若所缘有 <lb ed="ZW" n="0219a14"/>对，定是境界有对。有虽境界有对<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219002" n="0219002"/>，而非所缘有对，谓眼等五 <lb ed="ZW" n="0219a15"/>根。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0219a1601">释曰：“句”者，是显義句，谓因此句能显彼義。此一问中有其 <lb ed="ZW" n="0219a17"/>二句，初句云“若法是境界有对”，第二句云“亦所缘有对耶”。若 <lb ed="ZW" n="0219a18"/>所答之人先擧初句，名“顺前句答”；若先擧第二句，名“顺後句 <lb ed="ZW" n="0219a19"/>答”。句以如是。若狭问宽，即顺前句答；若以宽问狭，应顺後句 <lb ed="ZW" n="0219a20"/>答；若互有宽狭，即作四句。此中以宽问狭，故论云“应顺後句”。</p> <lb ed="ZW" n="0219a21"/><p xml:id="pZW01p0219a2101">“谓若所缘有对，定是境界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219003" n="0219003"/>有对”，以心、心所仗境而起故， <lb ed="ZW" n="0219a22"/>境界、所缘，不可相離，是知心、心所法非境不转，若是所缘，必是 <lb ed="ZW" n="0219a23"/>境界。故答此问，定顺後句。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0220a" n="0220a"/> <lb ed="ZW" n="0220a01"/><p xml:id="pZW01p0220a0101">“有虽境界有对，而非所缘有对，谓眼等五根”者，约此五根， <lb ed="ZW" n="0220a02"/>境与缘有其差别。五根唯能取境，心、心所等能取于境，亦能缘境， <lb ed="ZW" n="0220a03"/>故成差别。五根唯能取境，而无能缘。以是根故，能取境故， <lb ed="ZW" n="0220a04"/>是境界有对。非心、心所，非能缘故，非所缘有对。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0220a0501">论：此中大德<name role="" type="person">鸠摩罗多</name>作如是说：是处<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220001" n="0220001"/>心欲生，他碍令不 <lb ed="ZW" n="0220a06"/>起，应知是有对，无对此相违。此是所许。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0220a0701">释曰：此师意云：所依、所缘中间，有他法碍，令识不起，故名 <lb ed="ZW" n="0220a08"/>“有对”。所依者，谓五根；所缘者，谓五境。此二中间，五识被他 <lb ed="ZW" n="0220a09"/>法障，故不得起，是以十界名有对。“无对此相违”者，随于何境， <lb ed="ZW" n="0220a10"/>识生无障，此名无对。如意界、法界中间，无法能障意识，令其不 <lb ed="ZW" n="0220a11"/>生，故名无对。然以義准，应知七心界及法界是其无对。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0220a1201">论：如是已说“有对”、“无对”。于此所说十有对中，除色及 <lb ed="ZW" n="0220a13"/>声，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220002" n="0220002"/>八无记。谓五色根，香、味、触境，不可记为善、不善性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220003" n="0220003"/>， <lb ed="ZW" n="0220a14"/>故名无记。有说不能记异熟果，故名无记。若尔，无漏应唯无记。 <lb ed="ZW" n="0220a15"/>其馀十界通善等三，谓七心界与无贪等相应，名善；贪等相应，名 <lb ed="ZW" n="0220a16"/>为不善；馀名无记。法界若是无贪等性相应等起择灭，名善；若贪 <lb ed="ZW" n="0220a17"/>等性相应等起，名为不善；馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220004" n="0220004"/>名无记。色界、声界，若善、不善 <lb ed="ZW" n="0220a18"/>心力等起身、语表<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220005" n="0220005"/>摄，是善、不善，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220006" n="0220006"/>是无记。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0220a1901">释曰：“于此所说十有对中，除色及声，馀八无记”者，此八定 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0221a" n="0221a"/> <lb ed="ZW" n="0221a01"/>是无记性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221001" n="0221001"/>摄。何以得知此定无记？以颂云“馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221002" n="0221002"/>三种”。馀既 <lb ed="ZW" n="0221a02"/>通其三性，以是故知，此八定唯无记。何名无记？以不能记，故名 <lb ed="ZW" n="0221a03"/>无记。五根三境，不可说为善、不善性，故名无记。论自释云：“不 <lb ed="ZW" n="0221a04"/>可记为善、不善性，故名无记。”应赞毁法，可记说在黑、白品中，名 <lb ed="ZW" n="0221a05"/>为有记。若于二品皆所不容，体不分明，名无记法。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221003" n="0221003"/></p> <lb ed="ZW" n="0221a06"/><p xml:id="pZW01p0221a0601">“有说不能记异熟果，故名无记”者，以不能记可爱、可恶二异 <lb ed="ZW" n="0221a07"/>熟故，名为无记。论主不许後师所说，故有难云：“若尔，无漏应唯 <lb ed="ZW" n="0221a08"/>无记”。亦不能招可爱、可恶异熟果故。此二说中，前说为善。</p> <lb ed="ZW" n="0221a09"/><p xml:id="pZW01p0221a0901">“其馀十界通善等三”者，此等定通三性，不得言唯通一、二性 <lb ed="ZW" n="0221a10"/>等。所言“善”者，善谓捨恶，是违恶義。或复“善”者，名慧摄受。 <lb ed="ZW" n="0221a11"/>谓若诸法慧所摄受，或摄受慧，皆名为善。或复“善”者，是吉祥 <lb ed="ZW" n="0221a12"/>義。能招嘉瑞，如吉祥草。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221004" n="0221004"/>或复“善”者，是善巧義。为可赞法， <lb ed="ZW" n="0221a13"/>名之为善。谁有善者，能为“可赞”之法。翻此即释“不善”名義。 <lb ed="ZW" n="0221a14"/>此之十界，以因故通其三性：一者性，二者相应，三者等起。此之 <lb ed="ZW" n="0221a15"/>三因，非俱时遍。于十界中，七心界是相应，以相应通于三性：与 <lb ed="ZW" n="0221a16"/>无贪等五法相应名善，与贪等五相应名不善，与无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221005" n="0221005"/>记相应名无 <lb ed="ZW" n="0221a17"/>记。法界所摄品类众多，于中诸法具其三因，故通三性：无贪等五 <lb ed="ZW" n="0221a18"/>是善性，此相应心所等是相应善，无恚及得、相等不相应行是等起 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0222a" n="0222a"/> <lb ed="ZW" n="0222a01"/>善，择灭是勝義善；除于择灭，馀若翻此，名为不善；馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>名无记。 <lb ed="ZW" n="0222a02"/>色、声二界一向约等起，通善、不善、无记。故论云：“若善不善心 <lb ed="ZW" n="0222a03"/>力等起身、语表<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222002" n="0222002"/>摄，是善不善，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222003" n="0222003"/>是无记。”</p> <lb ed="ZW" n="0222a04"/><p xml:id="pZW01p0222a0401">有一师说：其五识身皆无分别，又唯一念随在境中，非如意 <lb ed="ZW" n="0222a05"/>识，云何立为善、不善性？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222004" n="0222004"/>此理不然。</p> <lb ed="ZW" n="0222a06"/><p xml:id="pZW01p0222a0601">若谓五识无分别故非善不善，有大过失。或等引中所有意识 <lb ed="ZW" n="0222a07"/>皆无分别，应非善性。又五识身，非无分别，许与寻、伺恒相应故。 <lb ed="ZW" n="0222a08"/>又虽一念随在境中，谁遮相应有信、贪等？由有意识，虽复一念随 <lb ed="ZW" n="0222a09"/>在境中，而成善恶。故不应用此所说因，遮五识身善不善性。化 <lb ed="ZW" n="0222a10"/>地部说：前四识身但异熟生，唯无记性；身识有时转变生故，与意 <lb ed="ZW" n="0222a11"/>识俱通有记性。此说非理。与契经中立六爱身義相违故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222005" n="0222005"/></p> <lb ed="ZW" n="0222a12"/><p xml:id="pZW01p0222a1201">彼部复云：如彼经说：眼触无间所生贪爱，名眼触生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222006" n="0222006"/>言无 <lb ed="ZW" n="0222a13"/>间者，明知彼约别刹那说。此释非理。受等同故，六六经中说眼 <lb ed="ZW" n="0222a14"/>触生受、想、思等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222007" n="0222007"/>，非不许彼与眼触等俱时而生。又经唯言眼触 <lb ed="ZW" n="0222a15"/>所生受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222008" n="0222008"/>等，无“无间”言，汝宗所加，谬取经意，是故不应作如是 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0223a" n="0223a"/> <lb ed="ZW" n="0223a01"/>释。</p> <lb ed="ZW" n="0223a02"/><p xml:id="pZW01p0223a0201">然诸众生有种种姓，或软烦恼，或利烦恼。软烦恼者，要先发 <lb ed="ZW" n="0223a03"/>起虚妄分别，然後烦恼方现在前。利烦恼者，不待分别，境纔相 <lb ed="ZW" n="0223a04"/>顺，烦恼便起。由此道理，或有先起染汚馀识。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223001" n="0223001"/></p> <lb ed="ZW" n="0223a05"/><p xml:id="pZW01p0223a0501">如前所说，七心界约相应通其三种；法界通四种善、三种不 <lb ed="ZW" n="0223a06"/>善、四种无记；色、声二界约等起通三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223002" n="0223002"/>。如是等義，许极成立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0223a0701">论：已说“善”等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223003" n="0223003"/>，十八界中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223004" n="0223004"/>幾欲界繫？幾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223005" n="0223005"/>色界繫？幾 <lb ed="ZW" n="0223a08"/>无色界繫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223006" n="0223006"/>？</p> <lb ed="ZW" n="0223a09"/><p xml:id="pZW01p0223a0901">颂曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223007" n="0223007"/>：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0223a0903"><l>欲界繫十八，</l><l>色界繫十四，</l> <lb ed="ZW" n="0223a10"/><l>除香味二识，</l><l>无色繫後三。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0223a11"/><p xml:id="pZW01p0223a1101">论曰：繫谓繫属，即被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223008" n="0223008"/>缚義。欲界所繫，具足十八；色界所 <lb ed="ZW" n="0223a12"/>繫，唯十四种，除香、味境及鼻、舌识。除香味者，段食性故。離段 <lb ed="ZW" n="0223a13"/>食欲，方得生彼。除鼻、舌识，无所缘故。若尔，触界于彼应无。 <lb ed="ZW" n="0223a14"/>如香、味境段食性故，彼所有触非段食性。若尔，香、味类亦应然。 <lb ed="ZW" n="0223a15"/>香、味離食，无别受用。触有别用，持根、衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223009" n="0223009"/>等。彼離食欲，香、 <lb ed="ZW" n="0223a16"/>味无用。有根、衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223010" n="0223010"/>等，故触非无。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0224a" n="0224a"/> <lb ed="ZW" n="0224a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0224a0101">释曰：此十八界，欲界具有，无有一界不属欲界。故论云：“欲 <lb ed="ZW" n="0224a02"/>界所繫，具足十八。”言“繫”者，是非離義。为欲贪繫，不得生離。 <lb ed="ZW" n="0224a03"/>论自释云：“繫谓繫属，即被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224001" n="0224001"/>缚義。”于欲界中虽具十八，然十八 <lb ed="ZW" n="0224a04"/>中法，非尽属欲界，无漏无为不繫欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224002" n="0224002"/>界故。</p> <lb ed="ZW" n="0224a05"/><p xml:id="pZW01p0224a0501">色界所繫有其十四，于十八中，除香味二境、鼻舌二识。何故 <lb ed="ZW" n="0224a06"/>彼中无其香、味？答：此唯段食性故。彼无段食，故无香、味。</p> <lb ed="ZW" n="0224a07"/><p xml:id="pZW01p0224a0701">彼中何以无段食耶？答：彼无用故，如无色界。</p> <lb ed="ZW" n="0224a08"/><p xml:id="pZW01p0224a0801">色于彼何以不须段食？论自释云：“離段食欲，方得生彼”，是 <lb ed="ZW" n="0224a09"/>以不须。如離色已，生无色界。</p> <lb ed="ZW" n="0224a10"/><p xml:id="pZW01p0224a1001">又彼何以无鼻、舌识？论自释云“无所缘故”。无所缘境，识 <lb ed="ZW" n="0224a11"/>不生故。如无色界，眼、耳等识，无其境故，识亦不起。无香、味 <lb ed="ZW" n="0224a12"/>因，義未具故。</p> <lb ed="ZW" n="0224a13"/><p xml:id="pZW01p0224a1301">复起问云：“若尔，触<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224003" n="0224003"/>界于彼应无，如香、味境，段食性故。” <lb ed="ZW" n="0224a14"/>答云：触界若唯段食性者，诚如所难。以触有二：段食性、非段食。 <lb ed="ZW" n="0224a15"/>非段食性者，何妨彼有？论自释云：“彼所有触，非段食性。”</p> <lb ed="ZW" n="0224a16"/><p xml:id="pZW01p0224a1601">又问：“若尔，香、味类亦应然。”如触，有是段食性，有非段食 <lb ed="ZW" n="0224a17"/>性。香之与味，亦应如是，有是段食、非段食故。非段食性者，色 <lb ed="ZW" n="0224a18"/>界应有。答：此难不齐。香、味二界，離于段食，更无别用；触離段 <lb ed="ZW" n="0224a19"/>食，更有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224004" n="0224004"/>别用。然香、味境，離段食无，可尔无过。触即不尔， <lb ed="ZW" n="0224a20"/>離段食外，更有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224005" n="0224005"/>别用，以能为彼色界根依，谓四大种，即此大种 <lb ed="ZW" n="0224a21"/>名之为触。若色界无触，应无大种；既无大种，即无所造；既无能、 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0225a" n="0225a"/> <lb ed="ZW" n="0225a01"/>所造色，应同无色，不名色界。</p> <lb ed="ZW" n="0225a02"/><p xml:id="pZW01p0225a0201">所言“持”者，彼色界天有所居宫殿、所依地等，行住坐卧，必 <lb ed="ZW" n="0225a03"/>有触对宫殿等故。</p> <lb ed="ZW" n="0225a04"/><p xml:id="pZW01p0225a0401">言“衣”者，色界中有，尙与衣俱；岂况本天，无衣裸露<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225001" n="0225001"/>？既 <lb ed="ZW" n="0225a05"/>有衣服，即有聚集，可秤轻重，所造触生。香、味不然，故彼非有。</p> <lb ed="ZW" n="0225a06"/><p xml:id="pZW01p0225a0601">然触于彼更有别用，具三因故，如上所说：持義、根所依義及 <lb ed="ZW" n="0225a07"/>衣義等，故触非无。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0225a0801">论：有馀师说，住此依彼静虑、等至，见色、闻声、轻安俱起，有 <lb ed="ZW" n="0225a09"/>殊勝触，摄益于身。是故此三，生彼静虑，犹相随逐。香、味不尔， <lb ed="ZW" n="0225a10"/>故在彼无。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0225a1101">释曰：言“馀师”者，谓即大德室唎罗多。说如是意，谓住此界 <lb ed="ZW" n="0225a12"/>修彼定者，生彼界已，亦同因中所修得定。谓修定者，约其静定， <lb ed="ZW" n="0225a13"/>发天眼、耳，见色、闻声，有轻安俱殊勝触。殊勝触界，摄益于身。 <lb ed="ZW" n="0225a14"/>故知生彼静虑亦有此三，谓见色、闻声、轻安俱触。香、味二境，修 <lb ed="ZW" n="0225a15"/>定之者，因中无用，故生彼界，香、味亦无。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0225a1601">论：若尔，鼻、舌彼应非有。如香、味境，彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225002" n="0225002"/>无用故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0225a1701">释曰：此中论主于尊者室唎罗多所说更无征斥，将欲出彼毘 <lb ed="ZW" n="0225a18"/>婆沙师所说之过，故复论云：若如是者，鼻、舌二根，彼应非有。如 <lb ed="ZW" n="0225a19"/>香、味境，彼无用故。</p> <lb ed="ZW" n="0225a20"/><p xml:id="pZW01p0225a2001">毘婆沙师立量云：色界无香、味（宗），彼无用故（因），如女、男 <lb ed="ZW" n="0225a21"/>根之境（喩）。此中毘婆沙师约体有无，及有用、无用为因。言若 <lb ed="ZW" n="0225a22"/>有其用即有，无所用即无，故论非之。若以无用故为因者，即鼻、 <lb ed="ZW" n="0225a23"/>舌二根，彼应非有。不能与识为其依故，不缘境故。此中因有不 <lb ed="ZW" n="0225a24"/>定过：为如香、味，彼无用故，彼界无耶？为如鼻、舌，彼无用故，彼 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0226a" n="0226a"/> <lb ed="ZW" n="0226a01"/>界有耶？毘婆沙师救彼因云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a0201">论：不尔。二根于彼有用，谓起言说，及莊严身。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a0301">释曰：毘婆沙师立量救云：彼色界中有鼻、舌根（宗），彼有用 <lb ed="ZW" n="0226a04"/>故（因），犹如眼根（喩）。彼中鼻、舌如何有用？有二种用：一者起 <lb ed="ZW" n="0226a05"/>言说，二为莊严身。若无此二，身不端严，及不能起言说等故，是 <lb ed="ZW" n="0226a06"/>以二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226001" n="0226001"/>根决定有用。</p> <lb ed="ZW" n="0226a07"/><p xml:id="pZW01p0226a0701">论主难云：虽说鼻、舌有用之因，此亦不定。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a0801">论：若为严身及起说用，但须依处，何用二根？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a0901">释曰：如婆沙师说二用因，是则但约二根依处，不在其根。以 <lb ed="ZW" n="0226a10"/>莊严身及起言说，唯要依处，何用根为？根是净淸色，非现量得， <lb ed="ZW" n="0226a11"/>何能严身及起言说？为如鼻、舌依处，有严身用故，应是有耶？为 <lb ed="ZW" n="0226a12"/>如二根，无严身等用故，彼应无耶？彼复救云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a1301">论：如无男根，亦无依处；二根无者，依处亦无。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a1401">释曰：毘婆沙师意，欲成立有用因，故引证救云：若離于根，无 <lb ed="ZW" n="0226a15"/>别依处；要定有根，方有依处。言依处有用者，即是根有用義。犹 <lb ed="ZW" n="0226a16"/>如男根。彼无男根亦无依处，明知彼有鼻、舌根故，方有依处。依 <lb ed="ZW" n="0226a17"/>处有用，定知根亦有用。</p> <lb ed="ZW" n="0226a18"/><p xml:id="pZW01p0226a1801">又，非色界中，離鼻、舌二根有别依（宗），与根为依处故（因）， <lb ed="ZW" n="0226a19"/>犹如男根依处（喩）。论主将出喩中之过，故复论云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a2001">论：于彼可无男根依处，彼无用故。鼻、舌依处，彼有用故，離 <lb ed="ZW" n="0226a21"/>根应有。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a2201">释曰：此中法喩不齐。男根依处，彼无用故，无亦不妨；鼻、舌 <lb ed="ZW" n="0226a23"/>依处，彼有用故，離根应有。鼻、舌依处，彼即有用，男根依处，彼 <lb ed="ZW" n="0226a24"/>无用故，故汝所引法喩不齐。</p> <lb ed="ZW" n="0226a25"/><p xml:id="pZW01p0226a2501">毘婆沙师复救前量義云：非无用故，彼法定无。其理云何？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0227a" n="0227a"/> <lb ed="ZW" n="0227a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a0101">论：有虽无用而有根生，如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227001" n="0227001"/>处胞胎定当死者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a0201">释曰：此中意云：非无用者便言非有，有虽无用而立有者。 <lb ed="ZW" n="0227a03"/>如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227002" n="0227002"/>处胞胎定当死者，虽意无用，岂便无根？如是应知：色界之 <lb ed="ZW" n="0227a04"/>中，鼻、舌二根虽无其用，何妨彼有？故前所难以无用故彼非 <lb ed="ZW" n="0227a05"/>有者，理定不然。论主复云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a0601">论：有虽无用，而非无因。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a0701">释曰：此论主破婆沙师義：虽有无用而得生者，非定无因，以 <lb ed="ZW" n="0227a08"/>有为法必有因故。如胞胎中定当死者，彼虽无用而亦有故。于彼 <lb ed="ZW" n="0227a09"/>色界，鼻、舌二根非但无用，亦无别因，故不成例。毘婆沙师征论主云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a1001">论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227003" n="0227003"/>：彼从何因得有根起？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a1101">释曰：此之意云：彼处胞胎定当死者，何别因许有根起，色界 <lb ed="ZW" n="0227a12"/>鼻、舌不许别因？论主答云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a1301">论：于根有爱，发殊勝业。若離境爱，于根定然。彼離境贪， <lb ed="ZW" n="0227a14"/>应无鼻、舌。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a1501">释曰：此论主出彼胞胎定当死者根起之因：“于根有爱，造殊 <lb ed="ZW" n="0227a16"/>勝业”，此业是彼根起之因。若言色界于根有爱，理定不然。彼于 <lb ed="ZW" n="0227a17"/>香、味不生贪故。于境既尔，于根定然。故離境贪，应无鼻、舌。 <lb ed="ZW" n="0227a18"/>以于此中无根、境爱。胞胎死者，由爱生根。理既不齐，故不成 <lb ed="ZW" n="0227a19"/>例。要受前境贪爱其根，不缘受境，即无根爱。如離婬触，即无男 <lb ed="ZW" n="0227a20"/>根。如是色界既无根爱起业之因，故鼻、舌根定应非有。由是此 <lb ed="ZW" n="0227a21"/>说，其理极成。故立量云：色界定无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227004" n="0227004"/>鼻、舌二根（宗），无根起之 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0228a" n="0228a"/> <lb ed="ZW" n="0228a01"/>（因），彼非有故（因），犹如男根（喩）。根喩或如无种之芽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228001" n="0228001"/>。论主 <lb ed="ZW" n="0228a02"/>极彼毘婆沙师，重设难云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0228a0301">论：或应许彼男根亦生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0228a0401">释曰：此中意云：鼻、舌二根于彼无用，尙犹许有，男根于彼虽 <lb ed="ZW" n="0228a05"/>即无用，何妨亦生？以婆沙师宗云：色界有情相续，与鼻、舌根俱 <lb ed="ZW" n="0228a06"/>生（宗），是色根故（因），如欲界有情相续（喩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228002" n="0228002"/>）。论主出彼因、喩 <lb ed="ZW" n="0228a07"/>之过，故引男根难云：男根亦是色根，欲界有情相续亦有，故极令 <lb ed="ZW" n="0228a08"/>色界应有。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0228a0901">论：若谓不生，由醜陋者，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0228a1001">释曰：毘婆沙师若云：鼻、舌虽有，然非醜陋；男根若生，身即 <lb ed="ZW" n="0228a11"/>醜陋者，论主云：此亦不然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0228a1201">论：阴藏隐密，何容醜陋？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0228a1301">释曰：论主<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228003" n="0228003"/>非婆沙师。以彼宗云：非男根于色界有（宗）， <lb ed="ZW" n="0228a14"/>以醜陋故（因），如眇、跛者（喩）。论主出此因不定过云：“阴藏隐 <lb ed="ZW" n="0228a15"/>密，何容醜陋？”如诸<persName>佛</persName>及轮王等阴藏，有何醜陋？</p> <lb ed="ZW" n="0228a16"/><p xml:id="pZW01p0228a1601">阿阇黎众贤云：色界之中，離根爱故，男根不生。由離根爱， <lb ed="ZW" n="0228a17"/>依处亦无。此中何因作如是执？若離境爱，根爱亦无；非根爱无， <lb ed="ZW" n="0228a18"/>处爱亦離。根与依处，邻逼而生。境界不然，如何倒执？男根依 <lb ed="ZW" n="0228a19"/>处于彼不生，即显男根于彼離爱。既许鼻、舌依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228004" n="0228004"/>处彼生，故知 <lb ed="ZW" n="0228a20"/>二根彼爱未離，故不应执彼離根爱未離处爱。理如前说。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228005" n="0228005"/></p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0229a" n="0229a"/> <lb ed="ZW" n="0229a01"/><p xml:id="pZW01p0229a0101">彼说不然，但離根爱，未離依处，亦无过失。犹如识依。如第 <lb ed="ZW" n="0229a02"/>二禅已上，離眼等五识爱故，无其五识，然彼识依处犹在。此亦如 <lb ed="ZW" n="0229a03"/>是，但无其根，何妨于彼有其依处。</p> <lb ed="ZW" n="0229a04"/><p xml:id="pZW01p0229a0401">又众贤云：又，眼等根互相繫属。见诸哑者，多分耳聋；涂足、 <lb ed="ZW" n="0229a05"/>不涂，眼便明昧；齐轮涂泼，津润于唇；拔鼻中毛，眼中落泪。诸如 <lb ed="ZW" n="0229a06"/>是等，其类实繁，故知诸根更相损益。勿令眼等诸用微故，鼻、舌 <lb ed="ZW" n="0229a07"/>根色界定有。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229001" n="0229001"/></p> <lb ed="ZW" n="0229a08"/><p xml:id="pZW01p0229a0801">此亦非理。以此但是毘婆沙语，非经部宗。经部不许眼等诸 <lb ed="ZW" n="0229a09"/>根互相繫属。此是随一不成之过。又，色界天诸根淸净，岂有诸 <lb ed="ZW" n="0229a10"/>根更相损益？故所引例，无相繫属，義皆不成。恐其文廣，是故不 <lb ed="ZW" n="0229a11"/>然一一叙破。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0229a1201">论：又诸根生，非由有用，若有因力，无用亦生。男根于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229002" n="0229002"/>彼 <lb ed="ZW" n="0229a13"/>虽为醜陋，设许有因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229003" n="0229003"/>，于彼应起。男根非有，鼻、舌应无。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0229a1401">释曰：此即论主重破有宗。婆沙宗主云：男根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229004" n="0229004"/>有用方生 <lb ed="ZW" n="0229a15"/>（宗），有婬触用故（因），犹如女根（喩）。论出有用因过，故作如是 <lb ed="ZW" n="0229a16"/>言：“又诸根生，非由有用，若有因力，无用亦生。”如阴藏等，是大 <lb ed="ZW" n="0229a17"/>人相。无经论说色界诸天<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229005" n="0229005"/>有大人相。男根于彼虽有<anchor xml:id="nkr_note_add_0229a1701" n="0229a1701"/><anchor xml:id="beg0229a1701" n="0229a1701"/>醜<anchor xml:id="end0229a1701"/>陋，设 <lb ed="ZW" n="0229a18"/>有因者，彼亦应生。以彼无因，是故不起。鼻、舌亦尔，彼无因力， <lb ed="ZW" n="0229a19"/>理定应无。故立量云：男根非由有用故有（宗），约因生故（因）， <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0230a" n="0230a"/> <lb ed="ZW" n="0230a01"/>如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230001" n="0230001"/>眇、跛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230002" n="0230002"/>者（喩）。毘婆沙师引契经证成前说，云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0230a0201">论：若尔便违<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230003" n="0230003"/>契经所说：彼无支缺不灭诸根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230004" n="0230004"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0230a0301">释曰：言“支缺”者，是依处。“不灭”者，是诸根。或“支缺” <lb ed="ZW" n="0230a04"/>者，是根等无损害義。“不灭”者，诸根具義。此中意云：如契经 <lb ed="ZW" n="0230a05"/>说：色界诸天根无缺灭。以彼鼻、舌二根有故，所以<persName>世尊</persName>作如是 <lb ed="ZW" n="0230a06"/>言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230005" n="0230005"/>。论主破云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0230a0701">论：随彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230006" n="0230006"/>诸根应可有者说为不灭，何所相违！若不许然， <lb ed="ZW" n="0230a08"/>男根应有。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0230a0901">释曰：意云此亦不违契经。契经唯约彼应有根言无缺灭，非 <lb ed="ZW" n="0230a10"/>一切根。契经若约欲界诸根如是说者，于彼亦应兼有男根，乃名 <lb ed="ZW" n="0230a11"/>无灭，何故偏标鼻、舌，不说男根？故所引经亦不应理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230007" n="0230007"/>。诸瑜 <lb ed="ZW" n="0230a12"/>伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230008" n="0230008"/>师评此義云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0230a1301">论：如是说者，鼻、舌二根于彼非无，但无香、味，以六根爱 <lb ed="ZW" n="0230a14"/>依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230009" n="0230009"/>内身生，非依境界而得现起；其男根爱依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230010" n="0230010"/>婬触生，婬触彼 <lb ed="ZW" n="0230a15"/>无，男根非有。故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230011" n="0230011"/>于色界，十八界中唯十四种，理得成立。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0231a" n="0231a"/> <lb ed="ZW" n="0231a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0231a0101">释曰：此师意云：非诸经证皆以因明以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231001" n="0231001"/>为定量，是故不应 <lb ed="ZW" n="0231a02"/>全彼義。以六根爱约我而有，总约六根故，非别约一、二、三等。 <lb ed="ZW" n="0231a03"/>此非于境而得现起，所言境有即有，境无即无。此是我爱。若色 <lb ed="ZW" n="0231a04"/>根断，馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231002" n="0231002"/>五亦断；若有之时，皆具足有。若如是者，彼男根爱， <lb ed="ZW" n="0231a05"/>何妨亦约我爱而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231003" n="0231003"/>有？对此義故，瑜伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231004" n="0231004"/>者云：男根之爱，一向 <lb ed="ZW" n="0231a06"/>依境而生。谁有婬爱，而彼造作生男根业，非是我爱。故于色界， <lb ed="ZW" n="0231a07"/>十八界中，唯十四种理得成立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0231a0801">论：无色界繫唯有後三，所谓意界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231005" n="0231005"/>、法界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231006" n="0231006"/>及意识界。要離 <lb ed="ZW" n="0231a09"/>色、欲于彼得生，故无色中无十色界；依缘无故，五识亦无。故唯 <lb ed="ZW" n="0231a10"/>後三，无色界繫。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0231a1101">释曰：如论可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0231a1201">论：已说界繫。十八界中，幾有漏，幾无漏？</p> <lb ed="ZW" n="0231a13"/><p xml:id="pZW01p0231a1301">颂曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0231a1303"><l>意法意识通，</l><l>所馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231007" n="0231007"/>唯有漏。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0231a14"/><p xml:id="pZW01p0231a1401">论曰：意及意识，道谛摄者，名为无漏；馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231008" n="0231008"/>名有漏。法界若 <lb ed="ZW" n="0231a15"/>是道谛无为，名为无漏；馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231009" n="0231009"/>名有漏。馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231010" n="0231010"/>十五界唯名有漏。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0231a1601">释曰：问：无学相续之中，五识既无烦恼，其得亦无与此五识 <lb ed="ZW" n="0231a17"/>相应之惑，于圣道中先已知故，应名无漏，何以此中言是有漏？又 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0232a" n="0232a"/> <lb ed="ZW" n="0232a01"/>十色界亦无烦恼，其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232001" n="0232001"/>得亦无此相应惑，亦非惑体，此于无学相 <lb ed="ZW" n="0232a02"/>续之中，亦应无漏，何以此中说为有漏？</p> <lb ed="ZW" n="0232a03"/><p xml:id="pZW01p0232a0301">答：有为之中一向无漏者，唯十六行相相应受等，及此俱有得 <lb ed="ZW" n="0232a04"/>及相等随转无恚，此等皆得名为无漏。此之五识，与其十六行相， <lb ed="ZW" n="0232a05"/>为俱有及随转色故，皆不得名为无漏。如所问者，即外非情，色、 <lb ed="ZW" n="0232a06"/>声等法，亦应无漏？此无烦恼，其得亦无相应之惑，又非惑体，于 <lb ed="ZW" n="0232a07"/>圣道中皆亦已知，应为无漏。由此理故，不应于中作如是问。 <lb ed="ZW" n="0232a08"/>论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232002" n="0232002"/>所说中，此无色所繫後之三界，即说此为有漏、无漏，无为一 <lb ed="ZW" n="0232a09"/>向唯无漏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232003" n="0232003"/>，馀如论文。</p> <lb ed="ZW" n="0232a10"/><p xml:id="pZW01p0232a1001">问：虚空、非择，非是对治有漏之法，何以亦得名为无漏？</p> <lb ed="ZW" n="0232a11"/><p xml:id="pZW01p0232a1101">答：非婆沙宗□如是说能治有漏，说名无漏；不能对治有漏法 <lb ed="ZW" n="0232a12"/>者，不名无漏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232004" n="0232004"/>。若不尔者，<persName>世尊</persName>亦应名为有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232005" n="0232005"/>漏，无漏解脱及勝 <lb ed="ZW" n="0232a13"/>进道应为有漏，择灭亦应非是无漏。但是证法，非对治故。唯无 <lb ed="ZW" n="0232a14"/>间道名为无漏。是故不应作如是问。无漏之義，如前已释。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0232a1501">论：如是已说有漏、无漏。十八界中，幾有寻有伺，幾无寻唯 <lb ed="ZW" n="0232a16"/>伺，幾无寻无伺？</p> <lb ed="ZW" n="0232a17"/><p xml:id="pZW01p0232a1701">颂曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0232a1703"><l>五识唯寻伺，</l><l>後三三馀无。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0232a18"/><p xml:id="pZW01p0232a1801">论曰：眼等五识有寻有伺，由与寻、伺恒共相应，以行相粗、外 <lb ed="ZW" n="0232a19"/>门转故。显義决定，故说“唯”言。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0232a2001">释曰：唯五识身决定唯是有寻有伺，故颂言“唯”。馀如论文。</p> <lb ed="ZW" n="0232a21"/><p xml:id="pZW01p0232a2101">阿阇黎众贤云：此五识身“恒与寻、伺共相应”者，经主释言 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0233a" n="0233a"/> <lb ed="ZW" n="0233a01"/>“以行相粗、外门转故”。此因非理。现见意识内门转时，亦常与 <lb ed="ZW" n="0233a02"/>彼共相应故。应作是释：五识唯于寻、伺所随地中而得有故，非于 <lb ed="ZW" n="0233a03"/>欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233001" n="0233001"/>界、初静虑中心、心所法，除寻与伺而有。不与寻、伺相应， <lb ed="ZW" n="0233a04"/>何用外门为因拣别？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233002" n="0233002"/></p> <lb ed="ZW" n="0233a05"/><p xml:id="pZW01p0233a0501">彼难非理，此亦无过。寻、伺相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233003" n="0233003"/>应，名有寻有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233004" n="0233004"/>伺；若不相 <lb ed="ZW" n="0233a06"/>应，不得名为有寻有伺。若与寻、伺相应之者，必行相粗及外门 <lb ed="ZW" n="0233a07"/>转。虽梵天中，除中间禅，亦有寻、伺相应。意识是内门转，少故 <lb ed="ZW" n="0233a08"/>不言。以多分皆是外门转，故论所释亦无有失。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0233a0901">论：“後三”，谓是意、法、意识，根、境、识中各居後故。此後三 <lb ed="ZW" n="0233a10"/>界皆通三品。意界、意识界及相应法界除寻与伺，若在欲界、初静 <lb ed="ZW" n="0233a11"/>虑中，有寻有伺；静虑中间，无寻唯伺；第二静虑以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233005" n="0233005"/>上诸地，乃 <lb ed="ZW" n="0233a12"/>至有顶，无寻无伺。法界所摄非相应法，静虑中间，伺亦如是。 <lb ed="ZW" n="0233a13"/>寻，一切时无寻唯伺，无第二寻故，但伺相应故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0233a1401">释曰：此後三中，有二决定：一者决定通于三品，二者决定此 <lb ed="ZW" n="0233a15"/>三通三。何以言“後”？文居後故，次第学者最後知故，故名为 <lb ed="ZW" n="0233a16"/>“後”。若在欲界、初静虑中，除寻、伺体，馀相应法有寻有伺。意 <lb ed="ZW" n="0233a17"/>界、法界及意识界，皆通三界。初静虑已上无寻，中间禅已上无 <lb ed="ZW" n="0233a18"/>伺。所以于欲界、初静虑中三通三，非于馀地。此中何以除寻、伺 <lb ed="ZW" n="0233a19"/>体？虽于欲界、初静虑中与相应法俱，然自体相应，是以除之。不 <lb ed="ZW" n="0233a20"/>相应法，不与寻、伺而共相应，是故简言唯相应法，除法界中非相 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0234a" n="0234a"/> <lb ed="ZW" n="0234a01"/>应行。相应法中除寻之与伺，馀相应法及意界、意识界，于中间禅 <lb ed="ZW" n="0234a02"/>无寻唯伺，中间禅已上乃至有顶，无寻无伺。如于欲界、初静虑 <lb ed="ZW" n="0234a03"/>中，非相应法及中间禅伺无，皆无寻无伺。寻，一切时无寻唯伺， <lb ed="ZW" n="0234a04"/>无第二寻故，但伺相应故。是唯第二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234001" n="0234001"/>品摄。寻，一切时不離于 <lb ed="ZW" n="0234a05"/>伺，故言唯伺。是以離伺无有寻起，而或離寻得有于伺。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0234a0601">论：伺在欲界、初静虑中三品不收，应名何等？此应名曰无伺 <lb ed="ZW" n="0234a07"/>唯寻，无第二伺故，但寻相应故。由此故言有寻、伺地有四品法： <lb ed="ZW" n="0234a08"/>一有寻有伺，谓除寻、伺，馀相应法；二无寻唯伺，谓即是寻；三无 <lb ed="ZW" n="0234a09"/>寻无伺，谓即一切非相应法；四无伺唯寻，谓即是伺。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0234a1001">释曰：此何故问？经论之中唯说三品，谓有寻有伺、无寻唯 <lb ed="ZW" n="0234a11"/>伺、无寻无伺。不说第四品，三品即应摄诸法尽。今于此中，伺于 <lb ed="ZW" n="0234a12"/>欲界、初静虑中三品不收。且初品不收，此虽有寻而无其伺，以除 <lb ed="ZW" n="0234a13"/>自体无第二伺共相应故，初品不收。于第二品亦复不收，此与寻 <lb ed="ZW" n="0234a14"/>相应故，不得言无寻；复无馀伺共相应故，不得言唯伺，故第二品 <lb ed="ZW" n="0234a15"/>不收。第三品亦不收，以第三品是无寻无伺，此祇得为无伺，不得 <lb ed="ZW" n="0234a16"/>为无寻，故不收也。故起问云“应名何等”。论自答云：“此应名曰 <lb ed="ZW" n="0234a17"/>无伺唯寻，无第二伺故，但寻相应故。”为第四品。此中论意，说三 <lb ed="ZW" n="0234a18"/>品者唯约一切地，非约一切法。三品摄一切地尽，摄一切法不尽。 <lb ed="ZW" n="0234a19"/>今约摄一切法，故应说第四品。因此论主引《对法》云：“有寻有伺 <lb ed="ZW" n="0234a20"/>地有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234002" n="0234002"/>四品法：一有寻有伺，谓除寻、伺，馀相应法。”“有寻有伺 <lb ed="ZW" n="0234a21"/>地”者，谓即欲界及初静虑。“谓除寻、伺馀相应法”者，除其自体， <lb ed="ZW" n="0234a22"/>自体不与自体相应，无第二寻及第二伺共相应故，此为初品。“二 <lb ed="ZW" n="0234a23"/>无寻唯伺，谓即是寻”者，与伺相应故，无第二寻故，为第二品。 <lb ed="ZW" n="0234a24"/>“三无寻无伺，谓即一切非相应法”者，此以寻、伺无相应義，为第 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0235a" n="0235a"/> <lb ed="ZW" n="0235a01"/>三品。“四无寻唯伺，谓即是伺”者，与寻相应故，无第二伺故，为 <lb ed="ZW" n="0235a02"/>第四品。</p> <lb ed="ZW" n="0235a03"/><p xml:id="pZW01p0235a0301">阿阇黎众贤云：岂不经主言无第二寻故，设有第二，许相应 <lb ed="ZW" n="0235a04"/>耶？有第二，受而不相应。无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235001" n="0235001"/>第二言，非为定证。此但应言自 <lb ed="ZW" n="0235a05"/>体不与自体相应，義为明显。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235002" n="0235002"/></p> <lb ed="ZW" n="0235a06"/><p xml:id="pZW01p0235a0601">今于此中不见有过，唯为成立。别法与彼别法相应，彼聚之 <lb ed="ZW" n="0235a07"/>中无别寻故。故论主云无第二寻。有何过失？所言“有第二，受 <lb ed="ZW" n="0235a08"/>而不相应”者，虽有二，受非聚中。设一聚有，谁遮相应？是以一 <lb ed="ZW" n="0235a09"/>聚之中无有二故，故不相应。由是《论》善说此義：无第二寻。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0235a1001">论：馀十色界寻、伺俱无，常与寻、伺不相应故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0235a1101">释曰：馀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235003" n="0235003"/>十色界，必定无伺。相应之義，在心、心所。此十 <lb ed="ZW" n="0235a12"/>是色，故不相应。是以论云“寻、伺俱无，常与寻、伺不相应故。”</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0235a1301">论：若五识身有寻有伺，如何得说无分别耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0235a1401">释曰：此中寻是分别异名。五识决定与寻相应，如何说此为 <lb ed="ZW" n="0235a15"/>无分别？又何处说为分别，意识即于馀处有，说为有分别；義准五 <lb ed="ZW" n="0235a16"/>识，是无分别。未知有寻，何故有处名无分别，故有斯问。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0235a1701">论：颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0235a1704"><l>说五无分别，</l><l>由计度随念，</l> <lb ed="ZW" n="0235a18"/><l>以意地散慧，</l><l>意诸念为体。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0235a19"/><p xml:id="pZW01p0235a1901">论曰：传说分别略有三种：一自性分别，二计度分别，三随念 <lb ed="ZW" n="0235a20"/>分别。由五识身虽有自性而无馀二，说无分别。如一足马名为无 <lb ed="ZW" n="0235a21"/>足。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0235a2201">释曰：此中何以为传说？言经部宗无自性分别，如《五蕴论》 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0236a" n="0236a"/> <lb ed="ZW" n="0236a01"/>云：寻云何？谓心有寻求，是思慧之差别。此中意说，離心之外， <lb ed="ZW" n="0236a02"/>无别寻体。三分别中，经部不许自性分别，由斯故置“传说”之言。 <lb ed="ZW" n="0236a03"/>或馀处说八种分别，今此说三，论主不许，故云“传说”。八种分别 <lb ed="ZW" n="0236a04"/>者，一自性，二差别，三总执，四義，五我所，六爱，七非爱，八彼俱 <lb ed="ZW" n="0236a05"/>相违。释此名義，如《对法》第二、三分别中。五识唯有自性分别， <lb ed="ZW" n="0236a06"/>而无计度、随念分别。唯一分别，名无分别。如一匹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236001" n="0236001"/>马，无其 <lb ed="ZW" n="0236a07"/>三足，唯有一足，无行步用，亦名无足。五识亦尔。</p> <lb ed="ZW" n="0236a08"/><p xml:id="pZW01p0236a0801">问：若五识身唯一分别，故名无分别者，意识有时亦一分别， <lb ed="ZW" n="0236a09"/>如二禅已上定中意识，彼中无寻，故彼无有自性分别；非散慧故， <lb ed="ZW" n="0236a10"/>亦无计度。唯馀随念一分别俱，是故亦应名无分别。</p> <lb ed="ZW" n="0236a11"/><p xml:id="pZW01p0236a1101">答曰：虽有意识唯一分别，约意识类作如是说：意识有时具三 <lb ed="ZW" n="0236a12"/>分别，有时具二，有时有一。五识不尔，唯一非馀。是以意识名有 <lb ed="ZW" n="0236a13"/>分别，非五识也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0236a1401">论：自性分别体唯是寻，後心所中自当辩释。馀二分别，如其 <lb ed="ZW" n="0236a15"/>次第，意地散慧、诸念为体。散谓非定，意识相应散慧，名为计度 <lb ed="ZW" n="0236a16"/>分别。若定若散意识相应诸念，名为随念分别。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0236a1701">释曰：“散谓非定”者，是别别缘，非一境转，此是闻慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236002" n="0236002"/>、思 <lb ed="ZW" n="0236a18"/>慧、生得慧摄。此何以得计度之名？随彼彼名计度而转，谓随色、 <lb ed="ZW" n="0236a19"/>受、想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236003" n="0236003"/>、行等名。定中修慧，此即離名不随名转，所以不名计度 <lb ed="ZW" n="0236a20"/>分别。所以五识相应之慧不得计度分别之名，不缘名故。约心粗 <lb ed="ZW" n="0236a21"/>相自性分别，故名为寻。</p> <lb ed="ZW" n="0236a22"/><p xml:id="pZW01p0236a2201">阿阇黎众贤云：夫分别者，推求行想，故说寻名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236004" n="0236004"/>自性分别。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0237a" n="0237a"/> <lb ed="ZW" n="0237a01"/>拣择明记，行似顺寻，故分别名亦通慧、念。由此三行差别摄持， <lb ed="ZW" n="0237a02"/>皆令于境明了转异。于已了境遮简行生，故分别名不通于想；于 <lb ed="ZW" n="0237a03"/>未了境不能印持，故分别名不通勝解。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237001" n="0237001"/></p> <lb ed="ZW" n="0237a04"/><p xml:id="pZW01p0237a0401">理未必然。诸心所法依缘、行相、时事等故，于境齐转，甚难 <lb ed="ZW" n="0237a05"/>分别。今独如何说寻名为自性分别？理极难<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237002" n="0237002"/>通。今于此中未 <lb ed="ZW" n="0237a06"/>释心所，後至其次当即廣明。故论主云“心所法中自当辩释”。计 <lb ed="ZW" n="0237a07"/>度分别、随念分别下无释处，故此应明。慧有二种，谓五识俱及意 <lb ed="ZW" n="0237a08"/>识俱。意识俱者，复有二种，谓定与散。言意地者，即简五识；散 <lb ed="ZW" n="0237a09"/>者简定。定中之慧不为计度，如前已释。念亦有二，谓二：五识俱 <lb ed="ZW" n="0237a10"/>及意识俱。此中意言，简五识俱诸念，摄定、散二位。以定、散位 <lb ed="ZW" n="0237a11"/>于所缘境明记用同，不随名转，其義亦同，是以总名随念分别。五 <lb ed="ZW" n="0237a12"/>识俱念以不明利，差别用微，故不得名随念分别。</p> <lb ed="ZW" n="0237a13"/><p xml:id="pZW01p0237a1301">若在欲界及初静虑不定意识，具三分别；若初静虑在定意识， <lb ed="ZW" n="0237a14"/>及上散心，各二分别；上地意识若在定中，及五识身，各一分别。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237003" n="0237003"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0237a1501">论：如是已说有寻、伺等。十八界中，幾有所缘，幾无所缘？ <lb ed="ZW" n="0237a16"/>幾有执受，幾无执受？</p> <lb ed="ZW" n="0237a17"/><p xml:id="pZW01p0237a1701">颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0237a1703"><l>七心法界半，</l><l>有所缘馀无；</l> <lb ed="ZW" n="0237a18"/><l>前八界及声，</l><l>无执受馀二。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0237a19"/><p xml:id="pZW01p0237a1901">论曰：六识、意界及法界摄诸心所法，名有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237004" n="0237004"/>所缘，能取境 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0238a" n="0238a"/> <lb ed="ZW" n="0238a01"/>故。馀十色界及法界摄不相应法，名无所缘，義准成故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0238a0201">释曰：七心界及法界一分，决定皆是有所缘。“有所缘”者，有 <lb ed="ZW" n="0238a03"/>所缘故，名为所缘。所缘者何？所缘、所行及与境，名虽差别，其 <lb ed="ZW" n="0238a04"/>義幷同。言“法界半”者，谓即此中法界所摄诸心所法。言“馀无” <lb ed="ZW" n="0238a05"/>者，即七心界及法界一分之馀，十色界及法界一分不相应法，定无 <lb ed="ZW" n="0238a06"/>所缘。</p> <lb ed="ZW" n="0238a07"/><p xml:id="pZW01p0238a0701">阿阇黎室唎罗多云：五识依缘俱非实有，极微一一不成所依 <lb ed="ZW" n="0238a08"/>所缘事故，众微合成所依所缘事故。犹如盲者一一亦住无见色 <lb ed="ZW" n="0238a09"/>用，众盲集聚见用亦无。如是极微，一一亦住无依缘用，众多和集 <lb ed="ZW" n="0238a10"/>此用亦无。故处是假，唯界是实。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238001" n="0238001"/></p> <lb ed="ZW" n="0238a11"/><p xml:id="pZW01p0238a1101">此中意云：五识依缘，皆非实有，以一一微不成依缘。非但一 <lb ed="ZW" n="0238a12"/>一不成依缘，纵令众多极微和集，亦非依缘。唯此和集极微之中 <lb ed="ZW" n="0238a13"/>和合，以为五识依缘。此之和合，复是假有，是故五识依之与缘， <lb ed="ZW" n="0238a14"/>俱非实有。</p> <lb ed="ZW" n="0238a15"/><p xml:id="pZW01p0238a1501">毘婆沙师云：五识不缘非实有境，和集极微为所缘故。又五 <lb ed="ZW" n="0238a16"/>识身无分别故，不缘众微和合为境。非和合名别目<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238002" n="0238002"/>少法可離 <lb ed="ZW" n="0238a17"/>分别，所见乃至所触事成，以彼和合无别法故，唯是计度分别所 <lb ed="ZW" n="0238a18"/>取。五识无有计度功能，是故不缘和合为境。即诸极微和集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238003" n="0238003"/> <lb ed="ZW" n="0238a19"/>安佈，恒为五识生起依缘，无有极微，不和集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238004" n="0238004"/>故。设有极微不 <lb ed="ZW" n="0238a20"/>合集者，是彼类故，亦属依缘。然五识身唯依和集为所缘故，不缘 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0239a" n="0239a"/> <lb ed="ZW" n="0239a01"/>彼起。犹如虽有过去、未来色等境界，以五识身准现境故，不缘彼 <lb ed="ZW" n="0239a02"/>起，虽不缘彼而五境摄。又眼识身不缘和合为境，以靑等显色应 <lb ed="ZW" n="0239a03"/>非实故。若眼识缘和合为境，靑黄等觉应决定无，靑等不应和合 <lb ed="ZW" n="0239a04"/>故。若是和合，应非实有，是则显色亦假非真，无容眼识不取靑 <lb ed="ZW" n="0239a05"/>等。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239001" n="0239001"/>如经说云：依眼缘色生于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239002" n="0239002"/>眼识<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239003" n="0239003"/>，乃至依意缘法，生于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239004" n="0239004"/> <lb ed="ZW" n="0239a06"/>意识。由是故知，和合非是色、声等法，是故不能为五识境。</p> <lb ed="ZW" n="0239a07"/><p xml:id="pZW01p0239a0701">室唎罗多复云：若五识身了勝義境，何缘五识不断结耶？彼 <lb ed="ZW" n="0239a08"/>难非理。了自相故，外门转故，无等引故，无分别故，一堕境故，所 <lb ed="ZW" n="0239a09"/>缘少故，虽了勝義而不断结。故说七半有所缘中，五界唯缘勝義 <lb ed="ZW" n="0239a10"/>为境，馀缘勝義，亦缘世俗。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239005" n="0239005"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0239a1101">论：如是已说有所缘等。十八界中，九无执受。前七心界及 <lb ed="ZW" n="0239a12"/>法界全，此八及声，皆无执受。所馀九界，各通二门，谓有执受、无 <lb ed="ZW" n="0239a13"/>执受故。眼等五根住现在世，名有执受；过去、未来，名无执受。 <lb ed="ZW" n="0239a14"/>色、香、味、触住现在世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239006" n="0239006"/>不離五根，名有执受；若住现在非不離 <lb ed="ZW" n="0239a15"/>根，过去、未来，名无执受。如在身内，除与根合发毛爪齿大小便 <lb ed="ZW" n="0239a16"/>利洟唾血等，及在身外地、水等中色、香、味<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239007" n="0239007"/>、触，虽在现世而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239008" n="0239008"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0240a" n="0240a"/> <lb ed="ZW" n="0240a01"/>无执受。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0240a0201">释曰：十八界中九无执受。何等为九？谓前所说七有所缘， <lb ed="ZW" n="0240a03"/>幷全法界，此八及声，皆无执受。颂中“及”言，具含二義：一显总 <lb ed="ZW" n="0240a04"/>集，谓八及声总无执受；二显异门，谓馀师说不離根声亦有执受。 <lb ed="ZW" n="0240a05"/>馀九通二。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240001" n="0240001"/>此之二九，皆决定義。谓前九种定无执受，後之九 <lb ed="ZW" n="0240a06"/>界决定通二。後九者何？眼等五根、除声四境，通有执受及无执 <lb ed="ZW" n="0240a07"/>受。颂云“前八界及声无执受”。不言“馀二”，即恐疑之後之九界 <lb ed="ZW" n="0240a08"/>唯有执受，是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240002" n="0240002"/>以故置“馀二”之言，令决定知通有执受及无执 <lb ed="ZW" n="0240a09"/>受。“眼等五根住现在世，名有执受”者，此与心、心所法辗转损益 <lb ed="ZW" n="0240a10"/>更相随故，名有执受。“过去、未来，名无执受”者，不随心等有损 <lb ed="ZW" n="0240a11"/>益故。“色、香、味、触住现在世不離五根，名有执受”者，亦而五根 <lb ed="ZW" n="0240a12"/>种类而说。不離于根，義如根释。“若住现在非不離根，过去、未 <lb ed="ZW" n="0240a13"/>来，名无执受”者，过去、未来，一向皆唯是无执受；现在離根，亦无 <lb ed="ZW" n="0240a14"/>执受。此类是何？如论自云：“如在身内，除与根合发毛爪齿”，此 <lb ed="ZW" n="0240a15"/>之四界若与根合，剪拔之时，即有苦受。“大小便利洟唾血”等者， <lb ed="ZW" n="0240a16"/>取精汚痰癊“及在身外地、水等”。“等”者，取大风瓦石草木砖块。 <lb ed="ZW" n="0240a17"/>如此等中，色、香、味、触虽在现而无执受。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0240a1801">论：有执受者，此言何義？心、心所法共所执持，摄为依处，名 <lb ed="ZW" n="0240a19"/>有执受，损益辗转更相随故。即诸世间说有觉触众缘，所触觉乐 <lb ed="ZW" n="0240a20"/>等故。与此相违，名无执受。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0240a2101">释曰：何以起问？有为之法无我、我所，无有主宰。眼等诸 <lb ed="ZW" n="0240a22"/>根，云何可得名有执受？故有斯问。问云“有执受者，此言何義？” <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0241a" n="0241a"/> <lb ed="ZW" n="0241a01"/>本论中说：己身所摄名有执受。此复云何？论主释云：“心、心所 <lb ed="ZW" n="0241a02"/>法共所执持，摄为依处，名有执受，损益辗转更相随故”等。心、心 <lb ed="ZW" n="0241a03"/>所法共所执持，摄为依处，義应已备，何用更言“损益辗转更相随 <lb ed="ZW" n="0241a04"/>故”等？心、心所法，非色，无有方所，依处难知，是故论主复言“损 <lb ed="ZW" n="0241a05"/>益辗转更相随故”。如何名为“损益辗转”？如眼等根，以安膳那 <lb ed="ZW" n="0241a06"/>等药涂之，眼根爽朗，发识明利，此即名为根益于识。翻此名损。 <lb ed="ZW" n="0241a07"/>若时识与乐受相应，能益于根，名识益根。翻此名损。此即名为 <lb ed="ZW" n="0241a08"/>“辗转损益”。“即诸世间说有觉触众缘，所触觉乐等故”者，以世 <lb ed="ZW" n="0241a09"/>间说，若所依损即有苦受，以常妨护茅灰火刺霜雹等缘，及内贪嗔 <lb ed="ZW" n="0241a10"/>怖忧悲等。因如是事，即便变异，因若火刺等烦恼所依，即有苦 <lb ed="ZW" n="0241a11"/>受；若喜悦事意遍所依，即有乐受。世间说此，名为执受。</p> <lb ed="ZW" n="0241a12"/><p xml:id="pZW01p0241a1201">问：前于圣教已说执受，何用更依世俗说耶？</p> <lb ed="ZW" n="0241a13"/><p xml:id="pZW01p0241a1301">答：眼等诸根是所执受，心、心所法是能执受。今有执義唯在 <lb ed="ZW" n="0241a14"/>诸根，非于心所。若更不依世俗说者，遇缘所依有苦乐等，同所依 <lb ed="ZW" n="0241a15"/>根，是有执受。是以更依世俗释之，令其了知心、心所等非有执 <lb ed="ZW" n="0241a16"/>受。</p> <lb ed="ZW" n="0241a17"/><p xml:id="pZW01p0241a1701">毘婆沙师说：若诸色法逼迫断壞，便能生苦；与此相违，即能 <lb ed="ZW" n="0241a18"/>生乐。是己身摄，名为执受。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241001" n="0241001"/></p> <lb ed="ZW" n="0241a19"/><p xml:id="pZW01p0241a1901">有馀师说：若我执执为我所有，名为执受苦。若尔，即滥心、 <lb ed="ZW" n="0241a20"/>心所法为有执受。以于心所亦执我故。</p> <lb ed="ZW" n="0241a21"/><p xml:id="pZW01p0241a2101">此难不然，无如是失。以心、心所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241002" n="0241002"/>与我执俱执彼根等为我 <lb ed="ZW" n="0241a22"/>所有，故唯九界通有执受。诸心、心所与我执俱为能执，非能执法 <lb ed="ZW" n="0241a23"/>为有执受我。复心所为能、所执，義不定故，非有执受。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0242a" n="0242a"/> <lb ed="ZW" n="0242a01"/><p xml:id="pZW01p0242a0101">复有馀云：不離身根名有执受。此应思择<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242001" n="0242001"/>前所说義，如言 <lb ed="ZW" n="0242a02"/>“心、心所法共所执持，摄为依处”者，色等四法体非是根，不能与 <lb ed="ZW" n="0242a03"/>心、心所为依处，应为无执。</p> <lb ed="ZW" n="0242a04"/><p xml:id="pZW01p0242a0401">答：无如是失。此色等四不離于根，虽不能与心、心所为根 <lb ed="ZW" n="0242a05"/>依，然亦能为依处，故无斯过。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a0601">论：如是已说有执受等。十八界中，幾大种姓？幾所造性？ <lb ed="ZW" n="0242a07"/>幾可积集？幾非积集？</p> <lb ed="ZW" n="0242a08"/><p xml:id="pZW01p0242a0801">颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0242a0803"><l>触界中有二，</l><l>馀九色所造，</l> <lb ed="ZW" n="0242a09"/><l>法一分亦然，</l><l>十色可积集。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0242a10"/><p xml:id="pZW01p0242a1001">论曰：触界通二，谓大种及所造。大种有四，谓坚性等。所造 <lb ed="ZW" n="0242a11"/>有七，谓滑性等。依大种生，故名所造。馀九色界唯是所造，谓五 <lb ed="ZW" n="0242a12"/>色根、色等四境。法界一分无表业色，亦唯所造。馀七心界、法界 <lb ed="ZW" n="0242a13"/>一分除无表色，俱非二种。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0242a1401">释曰：此文之中有决定義，谓触决定通大种及所造二种，馀九 <lb ed="ZW" n="0242a15"/>色界及法界半，决定是所造。无有一界唯是大种。義准知馀俱非 <lb ed="ZW" n="0242a16"/>二种。此类是何？谓七心界、法界一分除无表色。馀如论文。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a1701">论：尊者觉天作如是说：十种色处唯大种姓。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0242a1801">释曰：此师意说：離能造外，无别所造。“唯”言是遮，造色有， <lb ed="ZW" n="0242a19"/>无无表，故说色处定唯有十。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a2001">论：彼说不然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0242a2101">释曰：此即斥，斥彼计云：汝说離于能造无别所造，理定不然。 <lb ed="ZW" n="0242a22"/>彼师有云：非唯是言便为定量。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a2301">论：契经唯说坚等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242002" n="0242002"/>四相为大种故，此四大种唯触摄故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0243a" n="0243a"/> <lb ed="ZW" n="0243a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a0101">释曰：此论主引经以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243001" n="0243001"/>答。<persName>世尊</persName>唯说大种有四，谓地界等， <lb ed="ZW" n="0243a02"/>不说有十。又坚等性现可得故，若離大种无别所造，有色之处应 <lb ed="ZW" n="0243a03"/>唯有四，不应有十。或唯一处，所谓触处，以诸大种触处摄故。又 <lb ed="ZW" n="0243a04"/><persName>世尊</persName>说坚、湿等法谓大种故，非眼等处有如是相。量云：非诸所造 <lb ed="ZW" n="0243a05"/>唯大种姓（宗），与坚、湿等相各别故（因），如受性（喩）。</p> <lb ed="ZW" n="0243a06"/><p xml:id="pZW01p0243a0601">彼云：如何得知眼等所造，与坚等性相各别耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0243a0701">论：非坚、湿等眼等所取，非色、声等身根所觉。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a0801">释曰：以诸大种触处所摄，唯身根境；眼等色等非触处摄，非 <lb ed="ZW" n="0243a09"/>身根觉。色等四处是所见、闻及所嗅、嚐，眼等五根是能见、闻及 <lb ed="ZW" n="0243a10"/>嗅、嚐、觉，非是所触。若唯大种，应一切根取一切境。然无是事， <lb ed="ZW" n="0243a11"/>故论言“非坚、湿等眼等所取”。由此故知，地、水等性非色、声性， <lb ed="ZW" n="0243a12"/>非色、声等身根所取。由是故知，色、声、香、味，非大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243002" n="0243002"/>种姓，其理 <lb ed="ZW" n="0243a13"/>极成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0243a1401">论：是故彼说理定不然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a1501">释曰：此结成也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0243a1601">论：又契经说：苾刍当知，眼谓内处四大种所造净色，有色、无 <lb ed="ZW" n="0243a17"/>见、有对，乃至身处廣说亦尔；苾刍当知，色谓外处四大种所造，有 <lb ed="ZW" n="0243a18"/>色、有见、有对；声谓外处四大种所造，有色、无见、有对；香、味二 <lb ed="ZW" n="0243a19"/>处廣说亦尔；触谓外处，是四大种及四大种所造，有色、无见、有 <lb ed="ZW" n="0243a20"/>对。如是经中唯说触处摄四大种，分明显示馀有色处皆非大种。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a2101">释曰：此论主引经重成。经中<persName>世尊</persName>不说眼等为境，为显自性 <lb ed="ZW" n="0243a22"/>是其内处及别显境。由此故知，根境体相所显各异。即此经说大 <lb ed="ZW" n="0243a23"/>种唯四，触处所摄，是身根取；异色外处，是别外处。由此故说，有 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0244a" n="0244a"/> <lb ed="ZW" n="0244a01"/>色处非唯能造。虽此大种触处所摄，然不遍摄一切触处。以经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244001" n="0244001"/> <lb ed="ZW" n="0244a02"/>中说“触谓外处，是四大种及四大种所造”。“四大种”言，摄根性 <lb ed="ZW" n="0244a03"/>等；“所造”之言，摄滑性等。故四大种唯能彼触处少分，故决定知 <lb ed="ZW" n="0244a04"/>馀有色处皆非大种。若一切色皆大种者，何故<persName>世尊</persName>唯说触处分为 <lb ed="ZW" n="0244a05"/>二类，馀眼等处即不如是？以能造色与所造色，其性各异，故<persName>佛</persName>世 <lb ed="ZW" n="0244a06"/>尊作如是说，更无异因。若说色处唯大种姓，是则此说与经相违。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0244a0701">论：若尔，何故契经中言：谓于眼肉团中，若内各<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244002" n="0244002"/>别坚性坚 <lb ed="ZW" n="0244a08"/>类，乃至廣说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0244a0901">释曰：觉天又云：若眼等根非大种者，何故契经作如是说：眼 <lb ed="ZW" n="0244a10"/>肉团中坚性坚类即是地界，乃至廣说？<persName>世尊</persName>意说，地等大种聚集 <lb ed="ZW" n="0244a11"/>为根，故于经中置肉团言。若不尔者，此言何用？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0244a1201">论：彼说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244003" n="0244003"/>不離眼根肉团有坚性等，无相违过。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0244a1301">释曰：此经所言，约意趣说，不離眼根所依肉团。作如是说， <lb ed="ZW" n="0244a14"/>非约眼根极微，此约所依能然依故。非此肉团，即名眼根，而是净 <lb ed="ZW" n="0244a15"/>色。</p> <lb ed="ZW" n="0244a16"/><p xml:id="pZW01p0244a1601">有馀师说：<persName>佛</persName>随世想，故有此言。世间相，彼所依肉团大种造 <lb ed="ZW" n="0244a17"/>色；而眼想非想净色。若不尔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244004" n="0244004"/>者，即但应言眼坚性坚类，何用 <lb ed="ZW" n="0244a18"/>更说肉团之言？所依肉团，声第七转。即约此释，显彼根微所依 <lb ed="ZW" n="0244a19"/>大种及眼依肉团大种，皆摄在此。</p> <lb ed="ZW" n="0244a20"/><p xml:id="pZW01p0244a2001">觉天云：又云若眼等根及色等境非大种者，是则便与圣教相 <lb ed="ZW" n="0244a21"/>违。《入胎经》说：苾刍当知，地等六界即是士夫。若離大种有眼 <lb ed="ZW" n="0244a22"/>等相、色等境者，不应唯说地等六界，有体之法，非应秘匿而不尽 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0245a" n="0245a"/> <lb ed="ZW" n="0245a01"/>说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0245a0201">论：《入胎经》中唯说六界为士夫者，为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245001" n="0245001"/>显能成士夫本事， <lb ed="ZW" n="0245a03"/>非唯尔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245002" n="0245002"/>所。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0245a0401">释曰：此论依主令彼觉天所引契经。此《入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245003" n="0245003"/>胎经》约引主 <lb ed="ZW" n="0245a05"/>起，彼约本事，明依最初羯罗蓝位，唯此六界为士夫体。眼、耳、 <lb ed="ZW" n="0245a06"/>鼻、舌，彼然非有，虽有言根，未能觉触；纵有色等，未能为境。此 <lb ed="ZW" n="0245a07"/>之六界，从续生心至故终心，任持相续，非无其用。</p> <lb ed="ZW" n="0245a08"/><p xml:id="pZW01p0245a0801">有馀师说：唯四大种为所造依，更无馀法。非此所造为大种 <lb ed="ZW" n="0245a09"/>依，三界缚脱皆因相识，非由相我。受等心所，皆依心王。空界之 <lb ed="ZW" n="0245a10"/>義，已如前说。故此六界是极本事。</p> <lb ed="ZW" n="0245a11"/><p xml:id="pZW01p0245a1101">问：何大种为所造依，色等非能为大种依？</p> <lb ed="ZW" n="0245a12"/><p xml:id="pZW01p0245a1201">答：以四大种遍诸色，诸色聚中有坚等性。靑等不尔，以示无 <lb ed="ZW" n="0245a13"/>故。</p> <lb ed="ZW" n="0245a14"/><p xml:id="pZW01p0245a1401">觉天又云：何得知契经之言如仁所说，异我所言？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0245a1501">论：彼经复说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245004" n="0245004"/>六触处故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0245a1601">释曰：此论主通彼《入胎经》说六界已，无间又说六触处故，谓 <lb ed="ZW" n="0245a17"/>眼触处至意触处。所说触处，具摄根境，三和生故。由此应知，非 <lb ed="ZW" n="0245a18"/>如汝说无生造色。若不尔者，<persName>世尊</persName>但应说无六界，不应复说此六 <lb ed="ZW" n="0245a19"/>触处。说六触言，应来无用。复有馀过。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0245a2001">论：又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245005" n="0245005"/>诸心所应非有故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0245a2101">释曰：此论主重以理证。如是经中唯说坚等，不说眼等，故撥 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0246a" n="0246a"/> <lb ed="ZW" n="0246a01"/>无造色。又此经中唯说于识，不说受等，应无心所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246001" n="0246001"/>。</p> <lb ed="ZW" n="0246a02"/><p xml:id="pZW01p0246a0201">觉天又云：如離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246002" n="0246002"/>大种，无别所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246003" n="0246003"/>造；如是離心，无别心 <lb ed="ZW" n="0246a03"/>所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246004" n="0246004"/>，斯有何过？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a0401">论：亦不应执心所即心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a0501">释曰：此论引馀经证。虽不与《胎经》相违，然违解经。</p> <lb ed="ZW" n="0246a06"/><p xml:id="pZW01p0246a0601">觉天又云：我违何经？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a0701">论：以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246005" n="0246005"/>契经言：想、受等心 <lb ed="ZW" n="0246a08"/>所法，依止心故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a0901">释曰：论主引经，若唯有心，无心所者，然但应言想、受等心， <lb ed="ZW" n="0246a10"/>即不应言想等心所。又此经言“依止心故”，非心自体还依止心， <lb ed="ZW" n="0246a11"/>能依、所依，相各异故。量云：想等心所，離自所依，定有别体 <lb ed="ZW" n="0246a12"/>（宗），依彼转故（因），如壁持画（喩）。又违馀经。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a1301">论：又，亦说有贪心等故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a1401">释曰：论主又引馀经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246006" n="0246006"/>，如契经言：有贪心、有嗔心、有痴心 <lb ed="ZW" n="0246a15"/>等，乃至廣说。如此经言：有贪心者，有彼贪心，名有贪心；心对贪 <lb ed="ZW" n="0246a16"/>等，方名有贪，非独自体而言有彼。由此故知，贪等心所，離心别 <lb ed="ZW" n="0246a17"/>有。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a1801">论：由此如前所说诸界大种、所造差别義成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a1901">释曰：此论主结成正義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a2001">论：如是已说大种姓等。十八界中，五根、五境十有色界是 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0247a" n="0247a"/> <lb ed="ZW" n="0247a01"/>所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247001" n="0247001"/>积集，极微聚故。義准馀八非所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247002" n="0247002"/>积集，非极微故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0247a0201">释曰：此有准<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247003" n="0247003"/>義十有色界是所积集，颂虽不说，義准可知； <lb ed="ZW" n="0247a03"/>馀之八界非所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247004" n="0247004"/>积集。积集之義，唯在极微，极微众聚积名积 <lb ed="ZW" n="0247a04"/>集。故十色界是所积集。馀如论文。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0247a0501">论：如是已说所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247005" n="0247005"/>积集等。十八界中，幾能斫？幾所斫？幾 <lb ed="ZW" n="0247a06"/>能烧？幾所烧？幾能称<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247006" n="0247006"/>？幾所称<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247007" n="0247007"/>？</p> <lb ed="ZW" n="0247a07"/><p xml:id="pZW01p0247a0701">颂曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0247a0703"><l>谓唯外四界，</l><l>能斫及所斫，</l> <lb ed="ZW" n="0247a08"/><l>亦所烧能称，</l><l>能烧所称诤。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0247a09"/><p xml:id="pZW01p0247a0901">论曰：色、香、味、触，成斧、薪等，此即名为能斫、所斫。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0247a1001">释曰：颂言“谓唯外四界能斫及所斫”者，论言遮内四者，简去 <lb ed="ZW" n="0247a11"/>外六界中声、法二界。言“斧、薪等”者，“等”言通斧及薪二处。 <lb ed="ZW" n="0247a12"/>“斧等”等取刀剑，此为能斫；“薪等”等取诸草木等，此为所斫。论 <lb ed="ZW" n="0247a13"/>中从勝作如是释。理实此等少分互通能斫、所斫：亦有刀斧能斫 <lb ed="ZW" n="0247a14"/>刀斧，亦有坚硬草木之类能斫刀斧。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0247a1501">论：何法名斫？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0247a1601">释曰：此问也。何以有斯问起？有为之法生已即灭，不得至 <lb ed="ZW" n="0247a17"/>于所斫之用，刹那之中生便灭故。若就刹那，亦不可斫。一刹那 <lb ed="ZW" n="0247a18"/>中时极促故。若别刹那，義亦不可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247008" n="0247008"/>，前後刹那不相待故。若得 <lb ed="ZW" n="0247a19"/>径停至第二念，即应是常。是以问云：何法名斫。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0248a" n="0248a"/> <lb ed="ZW" n="0248a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0248a0101">论：薪等色聚相逼续生，斧等分隔令各续起，此法名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248001" n="0248001"/>斫。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0248a0201">释曰：此答也。故不应执此更别有能、所斫。言“色聚”者，如 <lb ed="ZW" n="0248a03"/>一极微，定不可分为之二分。此无斫義，多微聚集方名所斫。“相 <lb ed="ZW" n="0248a04"/>逼续生”者，如一事中相续、相離，二義不幷，相離法中，亦无斫義， <lb ed="ZW" n="0248a05"/>故所斫義在相续中。聚相续中，斧等分隔，得名为斫。刹那之法， <lb ed="ZW" n="0248a06"/>不假刀斧，自然断绝，故不名斫。是相续法，斧等分隔令各续起， <lb ed="ZW" n="0248a07"/>即名为斫。且如有法，一类续起，中有异因，隔为二分。以异因 <lb ed="ZW" n="0248a08"/>故，有异果生，异类续起。是以色等四外种界，名为能斫。離此非 <lb ed="ZW" n="0248a09"/>馀。</p> <lb ed="ZW" n="0248a10"/><p xml:id="pZW01p0248a1001">问：若唯聚集及聚相续生，名能、所斫。眼等诸根亦是聚集， <lb ed="ZW" n="0248a11"/>亦相续生，应名斫等。何以说言離色等四馀无斫義？为对此问，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0248a1201">论：身等色根不名所斫，非可全<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248002" n="0248002"/>断，令成二故。非身根等 <lb ed="ZW" n="0248a13"/>可成二分，支分離身则无根故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0248a1401">释曰：離身肢分，即无身根，不觉触故。由此義知，眼等诸根， <lb ed="ZW" n="0248a15"/>不名所斫。</p> <lb ed="ZW" n="0248a16"/><p xml:id="pZW01p0248a1601">问：若如是者，如见劓鼻，虽被劓已，却安本处，封药附之，後 <lb ed="ZW" n="0248a17"/>复如本亦能觉触。故前所言支分離身便不觉触。此義如何？</p> <lb ed="ZW" n="0248a18"/><p xml:id="pZW01p0248a1801">答：彼异熟根既被截已，更不相续。彼却续者，是长养根还能 <lb ed="ZW" n="0248a19"/>觉触。</p> <lb ed="ZW" n="0248a20"/><p xml:id="pZW01p0248a2001">又问：若说身根不可断者，现见蜥蜴被截尾已，其尾跳动。若 <lb ed="ZW" n="0248a21"/>无身根，动者是何？</p> <lb ed="ZW" n="0248a22"/><p xml:id="pZW01p0248a2201">答：彼跳动者，非是身根，唯是风界。动是风用，身根之用，但 <lb ed="ZW" n="0248a23"/>是能触。是故动者不名身根。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0248a2401">论：又身根等亦非能斫，以净妙故，如珠宝光。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0249a" n="0249a"/> <lb ed="ZW" n="0249a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0249a0101">释曰：如说身根不为所斫，亦非能斫，以净妙故，犹如珠光，不 <lb ed="ZW" n="0249a02"/>可斫之分为二分。既非所斫，亦非能斫。声界亦非能斫、所斫。 <lb ed="ZW" n="0249a03"/>非常相续自间断故，非与色等常相续转故，无能斫及所斫義。如 <lb ed="ZW" n="0249a04"/>能、所斫，能烧、所烧，能称、所称，如是六義，七心、法界，六義皆 <lb ed="ZW" n="0249a05"/>无。非有质故，非聚故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0249a0601">论：如能斫、所斫，体唯外四界。“所烧……能称”，其体亦尔。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0249a0701">释曰：烧者是何？相续色中，火等因缘起于作用，令此变异， <lb ed="ZW" n="0249a08"/>异相续起，名之为烧。眼等诸根非是所烧，以净妙故，遇火等缘即 <lb ed="ZW" n="0249a09"/>便灭尽，非所变异，异相续起。相续起，方名为烧。诸根既无，故 <lb ed="ZW" n="0249a10"/>不名烧。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0249a1101">论：谓唯外四界名“所烧……能称”，身等色根亦非二事，以净 <lb ed="ZW" n="0249a12"/>妙故，如珠宝光。声界总非，不相续故。“能烧……所称”，有异诤 <lb ed="ZW" n="0249a13"/>论。谓或有说“能烧……所称”体亦如前，唯外四界。或复有说唯 <lb ed="ZW" n="0249a14"/>有火界可名能烧，所称为重。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0249a1501">释曰：此二师中，前师意云：火界虽即以为能烧，非独能烧，亦 <lb ed="ZW" n="0249a16"/>不離于色、香、味、触。後师之意就增勝说，虽火界与色、香、味、触 <lb ed="ZW" n="0249a17"/>俱时而有，然能烧用，火界遍增，所称亦尔，其性遍增。</p> <lb ed="ZW" n="0249a18"/><p xml:id="pZW01p0249a1801">问：既六种用唯外四界，有何因故，为能、所斫乃至“能烧…… <lb ed="ZW" n="0249a19"/>所称”差别？</p> <lb ed="ZW" n="0249a20"/><p xml:id="pZW01p0249a2001">答：是四界中，火种作用有勝劣義，坚等用勝则为能斫，坚等 <lb ed="ZW" n="0249a21"/>用劣则为所斫。“能烧……所称”，義亦如是。现见斧等猛风濬水 <lb ed="ZW" n="0249a22"/>烈火等中坚等增盛，而能壞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249001" n="0249001"/>于木山薪等。如麦豆等，盐合味， <lb ed="ZW" n="0249a23"/>随味强盛，舌即先觉。如是色等四界之中，随大种用有勝劣故，有 <lb ed="ZW" n="0249a24"/>能、所斫等。此中能斫、所斫等作用，应知皆是彼外四界，非谓大 <lb ed="ZW" n="0249a25"/>种。若言“遍以火界增盛为能烧”者，即应斧等能斫義中，地界遍 <pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0250a" n="0250a"/> <lb ed="ZW" n="0250a01"/>增。如是一切，皆应唯是大种作用。由此義故，不应执言唯有火 <lb ed="ZW" n="0250a02"/>界可为能烧，所称唯其性。应知一切，皆外四界，随应勝劣，即为 <lb ed="ZW" n="0250a03"/>能斫、所斫。“能烧……所称”，義亦如是。</p> <lb ed="ZW" n="0250a04"/><p xml:id="pZW01p0250a0401">问：若如是者，论主何以不遮後师所说之義？</p> <lb ed="ZW" n="0250a05"/><p xml:id="pZW01p0250a0501">答：论主但约增盛聚義，故不令遮。以此师云：能烧之中，火 <lb ed="ZW" n="0250a06"/>界增盛；所称之中，其性增盛；此二之中，二性稍增。论主微许能 <lb ed="ZW" n="0250a07"/>斫之中虽地性增，增非唯地，世间现见正斫之时，斧等刃热，如彼 <lb ed="ZW" n="0250a08"/>亦有火界等增，不同前二，唯火唯其彼中遍盛。其所遮者，遮彼唯 <lb ed="ZW" n="0250a09"/>火，不兼外界；其所许者，许彼增盛。故不令遮止。</p> <lb ed="ZW" n="0250a10"/><p xml:id="pZW01p0250a1001">上来大门分别十八界有见、无见，及能所称烧等義竟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250001" n="0250001"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a11"/> <lb ed="ZW" n="0250a12"/><cb:juan fun="close" n="3"><cb:jhead>阿毘达摩俱舍论实義疏 卷第三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250002" n="0250002"/></cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0250a13"/><p xml:id="pZW01p0250a1301">〔录文完〕</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0229a1701" to="#end0229a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">醜</lem><rdg wit="#wit.orig">丑</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="zangwai-notes"> <head>方廣锠 挍注</head> <p> <note n="0170001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170001">“蕴”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0171001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171001">“義”字下，原卷残，有一裱補纸，裱補纸的纸质、笔迹与原卷同，但内容不相衔接，应为《实義疏》其它卷的残部，录以备考。<p>正面文字二行。第一行为“识故即根境合□□”，第二行全残。</p><p>裱補纸背面有五行文字，录文如下：</p><p>“□…□说蕴处因，论主不闻，所以□…□</p><p>□…□者，有一类有情于受、想、行相即虽别□□</p><p>□…□心，所以为三蕴。唯有受、想、行，实无有我，或</p><p>□…□总摄诸色以为一聚，共执为我，为除彼</p><p>□…□聚以为十处，但是诸色，实无为我。”</p></note> <note n="0171002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171002">“释曰”，底本残，據行文体例補。</note> <note n="0171003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171003">“诸所有”，底本残，據《俱舍论》補。</note> <note n="0171004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171004">“外若粗若细”，底本残，據《俱舍论》補。</note> <note n="0171005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171005">“中”，底本作“等”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0171006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171006">“来”，底本作“生”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0172001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172001">“不”，底本残，據残存字形補。</note> <note n="0172002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172002">“未”，底本无，據文意補。</note> <note n="0172003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172003">“生”，底本不淸，據文意補。</note> <note n="0172004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172004">“法”，底本无，據文意補。</note> <note n="0172005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172005">“云”，底本作“之”，據文意改。</note> <note n="0173001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173001">北新1440号自此始。</note> <note n="0173002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173002">“论：此难不然”……“犹如父子、苦集谛等”，底本残，據《俱舍论》補。</note> <note n="0173003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173003">“释曰”，底本残，據行文体例補。</note> <note n="0173004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173004">“染”，底本残，據《俱舍论》補。</note> <note n="0173005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173005">“无”，底本残，據文意補。</note> <note n="0174001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174001">“若”，底本无，據文意補。</note> <note n="0174002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174002">“劣勝”，底本残，據文意及残存字形補。</note> <note n="0174003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174003">“待”，底本残，據文意補。</note> <note n="0174004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174004">“欲”，底本作“色”，據文意改。</note> <note n="0175001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175001">“依”，底本难辨，據《俱舍论》录文。</note> <note n="0175002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175002">“前”，底本作“故”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0175003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175003">“法救”，底本残，據文意及残存字形補。</note> <note n="0175004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175004">“称”，底本残，據文意及残存字形補。</note> <note n="0175005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175005">“远”，疑为“违”字之误。</note> <note n="0175006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175006">“劣勝”，底本残，據文意及残存字形補。</note> <note n="0175007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175007">“色所馀”，底本残，據文意補。</note> <note n="0175008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175008">“爱”，底本作“受”，據文意改。</note> <note n="0176001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">“为远”，底本残，據文意補。</note> <note n="0176002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176002">“见”，底本无，據文意補。</note> <note n="0176003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176003">“所依力”，底本残，據文意補。</note> <note n="0176004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176004">“以训释词故”，众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三有“由训词故”一句，见《大正藏》第29卷第343页下。</note> <note n="0177001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177001">“如契经说”……“起受想思”，引自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略有差异，见《大正藏》第29卷第343页下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第784页下。</note> <note n="0177002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177002">“名”，底本作“名为”，據《俱舍论》删。</note> <note n="0177003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177003">“与世种族義相似故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第343页下。</note> <note n="0177004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177004">“名多界”，底本残，據文意及残存字形補。</note> <note n="0177005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177005">“乃”，底本作“及”，據文意改。</note> <note n="0178001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178001">“之”，底本作“之之”，據文意删。</note> <note n="0178002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178002">“此处”，底本残，據文意及众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三拟補，参见《大正藏》第29卷第343页下。</note> <note n="0178003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178003">“以此处界”……“转复释云”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略有差异，见《大正藏》第29卷第343页下。</note> <note n="0178004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178004">“如是眼等辗转相望，体类不同，故名种族”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第343页下。</note> <note n="0179001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">“六”，底本作“亦”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三改。</note> <note n="0179002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179002">“若尔，意界”……“六先意後”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第343页下。</note> <note n="0179003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179003">“若尔，不应”……“有聚義故”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0179004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179004">“慧”，底本作“惠”，此处“惠”、“慧”相通，故正作“慧”。下同。</note> <note n="0180001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">“此难不然”……“故蕴非假”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第343页下～344页上。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第784页中～下。</note> <note n="0180002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180002">“若”，底本无，據文意補。</note> <note n="0181001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">“果”，《大正藏》本正文中无，见于挍记中。</note> <note n="0181002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">“此”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0181003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181003">“舌”，底本作“舌舌”，據文意删。</note> <note n="0182001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">“诸有为法有三段，谓过去、未来、现在”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略异，见《大正藏》第29卷第344页上。</note> <note n="0182002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">“经”，底本作“云”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0182003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">“经主决判”……“據理无违”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第344页上。</note> <note n="0183001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183001">“许”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0184001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184001">“论：然毘婆沙作如是说”……“<persName>世尊</persName>为说蕴处界三”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0184002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184002">“释曰”，底本无，據行文体例補。此前之释文当有脱漏。</note> <note n="0184003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184003">“上”，底本作“六”，據文意改。</note> <note n="0184004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184004">“故”，底本无，據文意補。</note> <note n="0184005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184005">“下”，底本作“六”，據文意改。</note> <note n="0185001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185001">“灭”，底本作“减”，據文意改。</note> <note n="0185002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185002">“二”，底本作“三”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0186001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186001">“想”，底本作“相”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0186002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186002">“想”，底本作“相”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0186003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186003">“云”，底本作“之”，據文意改。</note> <note n="0187001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187001">“说”，底本作“现”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0187002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187002">“下”，底本作“六”，據文意改。</note> <note n="0187003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187003">“说”，底本作“现”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0187004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187004">“摄”，底本作“说”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0188001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188001">“谓”，底本作“为”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0188002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188002">“类”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0188003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188003">“智慧”，底本作“知惠”，據文意改。</note> <note n="0188004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188004">“染依”，底本无，據文意補。</note> <note n="0189001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189001">“此之‘息’言”……“義善相符”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略有差异，见《大正藏》第29卷第345页上。</note> <note n="0189002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189002">“有”，底本作“为”，據文意改。</note> <note n="0190001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190001">“想”，底本作“相”，據文意改。</note> <note n="0190002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190002">“故”，疑为“于”之误。</note> <note n="0190003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190003">“相”，底本作“想”，據文意改。</note> <note n="0190004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190004">“想”，底本作“相”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0191001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191001">“有说……故受喩食”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略有差异，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0191002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191002">“有说由取”……“相助生受故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0191003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191003">“由思、贪等”……“异熟生故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0191004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191004">“上”，底本作“六”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》改。</note> <note n="0191005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191005">“复有说云”……“故识喩食者”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0192001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001">“相”，底本作“想”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0192002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192002">“以欲界中”……“皆具有故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略有不同，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0192003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192003">“诸勝妙受，具可得故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0192004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192004">“彼地取相最分明故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0193001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193001">“相”，底本作“想”，據文意改。</note> <note n="0193002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193002">“彼中即是思之大果”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文字略有不同，见《大正藏》第29卷第345页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷二，见《大正藏》第29卷第785页中。</note> <note n="0193003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193003">“相”，底本作“想”，據文意改。</note> <note n="0193004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193004">“三”，底本作“二”，據文意改。</note> <note n="0193005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193005">“想”，底本作“相”，據文意改。</note> <note n="0193006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193006">“色”，底本作“生”，據文意改。</note> <note n="0193007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193007">“粗”，底本作“廣”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0193008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193008">“離”，底本无，據文意補。</note> <note n="0193009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193009">“粗”，底本作“廣”，據文意改。</note> <note n="0194001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194001">“辩”，底本作“弁”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0194002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194002">“先”，底本无，據文意補。</note> <note n="0194003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194003">“所”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0194004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194004">“或取大种”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0195001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195001">“根”，底本作“境”，據文意改。</note> <note n="0195002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195002">“速”，底本作“速远”，據文意删。</note> <note n="0196001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">“中”，底本作“等”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0196002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196002">“根”，底本无，據文意補。</note> <note n="0196003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196003">“有馀颂云”……“则不如是”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第346页上。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第786页上～中。</note> <note n="0196004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196004">“若色等识”……“亦应取色”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第346页上。</note> <note n="0197001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197001">“如定境色，淸洁分明，无所障碍，如空界色”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第346页中。</note> <note n="0197002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197002">“彩”，底本作“才”，據文意改。</note> <note n="0197003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197003">“征”，底本作“微”，據文意改。</note> <note n="0197004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197004">“于”，底本作“依”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0197005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197005">“五”，底本无，據文意補。</note> <note n="0197006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197006">“择”，底本作“释”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0197007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197007">“处”，底本作“明”，據文意改。</note> <note n="0197008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197008">“不”，底本作“不不”，據文意删。</note> <note n="0198001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198001">“增”，底本作“憎”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0198002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198002">“无”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0198003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198003">“想”，底本作“相”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0198004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198004">“有三義勝”……“立色名故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文句略有差异，见《大正藏》第29卷第346页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第786页中。</note> <note n="0199001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199001">“槃”，底本作“盘”，據文意改，下同。</note> <note n="0199002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199002">“择”，底本作“释”，據文意改。</note> <note n="0199003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199003">“择法、觉支”，底本无，據众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三補。</note> <note n="0199004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199004">“智”，底本作“知”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三改。</note> <note n="0199005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199005">“增”，底本作“憎”，據文意改。</note> <note n="0199006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199006">“且如择法”……“独得此名”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文句略异，见《大正藏》第29卷第346页中～下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第786页中。</note> <note n="0199007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199007">“智”，底本作“知”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0199008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199008">“智”，底本作“知”，據文意改。</note> <note n="0200001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200001">“诸”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0200002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200002">“数”，底本作“教”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0201001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201001">“色”，底本作“名”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0201002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201002">“故”，底本作“如”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三改。</note> <note n="0201003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201003">“教”，底本无，據文意補。</note> <note n="0202001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202001">“问：语、教异名”……“以摄句、文”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第346页下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第786页下。</note> <note n="0202002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202002">“闻”，底本作“问”，據文意改。</note> <note n="0202003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202003">“问”，底本无，據文意補。</note> <note n="0202004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202004">“论”，底本无，據行文体例補。</note> <note n="0202005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202005">“如”，《俱舍论》作“随”。</note> <note n="0202006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202006">“智”，底本作“知”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0202007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202007">“擧”，底本难认，據文意及字形认作“擧”。</note> <note n="0203001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203001">“碍”，底本无，據文意補。</note> <note n="0203002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203002">“嗔”，底本作“味”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0203003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203003">“所化有情”……“诸对治门”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第346页下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第786页下。</note> <note n="0203004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203004">“捐”，底本作“损”，據文意改。</note> <note n="0203005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203005">“此即顺显”……“唐捐而说”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第346页下～347页上。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第786页下。</note> <note n="0204001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204001">“万”，底本无，據文意補。</note> <note n="0204002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204002">“智”，底本作“知”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0204003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204003">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0204004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204004">“戒等五蕴中”……“于行蕴摄”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，文句略有不同，见《大正藏》第29卷第347页上。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第787页上。</note> <note n="0204005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204005">“智”，底本作“知”，據文意改。</note> <note n="0205001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205001">“处”，《俱舍论》无。</note> <note n="0205002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205002">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0205003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205003">“想”，底本作“相”，據文意改。</note> <note n="0205004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205004">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0205005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205005">“意”，底本作“处”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0205006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205006">“为”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0206001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206001">“生”，底本作“生生”，據文意删。</note> <note n="0206002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206002">“尼”，底本作“居”，據文意改。</note> <note n="0206003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206003">“知”，底本作“斯”，據文意改。</note> <note n="0206004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206004">“说”，底本作“诸”，據文意改。</note> <note n="0207001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207001">“如经说云”……“第五解脱处”等五自然段引文，出自《阿毘达摩集异门足论》卷十三～卷十四，文句有所省略，见《大正藏》第26卷第44页上～下。</note> <note n="0207002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207002">“智慧”，底本作“知惠”，據文意改。</note> <note n="0207003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207003">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0207004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207004">“如”，疑为“名”。</note> <note n="0208001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208001">“又”，底本作“有”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0208002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208002">“六”，底本无，據文意補。</note> <note n="0209001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209001">“六”，底本作“之”，據文意改。</note> <note n="0209002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209002">“自”，底本无，據文意補。</note> <note n="0210001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210001">“识”，《俱舍论》无。</note> <note n="0210002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210002">“色”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0210003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210003">“此空界”，《俱舍论》作“即阿伽”。</note> <note n="0210004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210004">“明”，底本作“名”，據文意改。</note> <note n="0210005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210005">“集”，底本作“聚”，據文意改。</note> <note n="0210006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210006">“阿伽”，底本作“邻阿伽”，據文意删。</note> <note n="0211001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211001">“空”，底本作“外”，據文意改。</note> <note n="0211002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211002">“别”，底本无，據文意補。</note> <note n="0211003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211003">“離虚空外”……“曾未转故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第347页中。</note> <note n="0211004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211004">“过”，底本作“果”，據文意改。</note> <note n="0212001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212001">“以”，底本作“收”，據文意改。</note> <note n="0212002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212002">“身根”，底本作“根身”，據文意改。</note> <note n="0212003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212003">“如契经说”……“入母胎故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第347页下。</note> <note n="0212004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212004">“有”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0212005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212005">“第五即此色界所摄”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0212006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212006">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0213001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213001">“如契经说：六界为缘入母胎故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第347页下。</note> <note n="0213002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213002">“生”，底本无，據文意補。</note> <note n="0213003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213003">“如是六界……容受生故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第347页下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第787页上～中。</note> <note n="0213004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213004">“由”，底本作“相”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》及《阿毘达摩藏显宗论》改。</note> <note n="0213005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213005">“由有情生……非生所依”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷三，见《大正藏》第29卷第347页下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第787页上。</note> <note n="0214001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214001">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0214002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214002">“此除色声八”，底本作“此八除色声”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0214003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214003">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0214004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214004">“准”，底本作“唯”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0214005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214005">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0214006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214006">“释曰”，底本无，據行文体例補。</note> <note n="0214007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214007">“准”，底本作“唯”，據文意改。</note> <note n="0214008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214008">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0214009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214009">“问”，底本作“释曰问”，據文意删。</note> <note n="0215001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215001">“此色定与见俱”……“義准已成”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第347页上。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第787页中。</note> <note n="0215002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215002">“是”，底本作“是如”，據《俱舍论》删。</note> <note n="0215003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215003">“唯”，底本作“别”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0215004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215004">“毘舍遮”，底本作“草舍遮”，據《俱舍论》改，下同。</note> <note n="0215005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215005">“有眼”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0216001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216001">“碍”，底本无，據文意補。</note> <note n="0216002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216002">“手”，底本无，據文意補。</note> <note n="0216003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216003">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0216004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216004">“故于馀”，底本作“谓故于”，據文意改。</note> <note n="0216005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216005">“夭”，底本作“要”，據文意改。</note> <note n="0217001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217001">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0217002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217002">“云”，底本作“之”，據文意改。</note> <note n="0217003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217003">“相”，底本无，據文意補。</note> <note n="0217004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217004">“心”，底本无，據文意補。</note> <note n="0217005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217005">“有”，底本作“为”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0217006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217006">“准”，底本作“唯”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0218001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218001">“杖”，底本作“仗”，據文意改。</note> <note n="0218002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218002">“之”，底本作“知”，據文意改。</note> <note n="0218003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218003">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0218004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218004">“以不与”，底本作“与不以”，據文意改。</note> <note n="0219001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219001">“恚”，原字如此。</note> <note n="0219002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219002">“有虽境界有对”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0219003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219003">“界”，底本无，據文意補。</note> <note n="0220001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220001">“处”，底本作“爱”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0220002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220002">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0220003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220003">“性”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0220004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220004">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0220005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220005">“表”，底本作“意”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0220006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220006">“馀”，底本作“谓”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0221001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221001">“性”，底本作“生”，據文意改。</note> <note n="0221002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221002">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0221003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221003">“应赞毁法……名无记法”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第348页中～下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第787页下。</note> <note n="0221004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221004">“所言善者……如吉祥草”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第348页下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第787页下。</note> <note n="0221005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221005">“无”，底本作“无无”，據文意删。</note> <note n="0222001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0222002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222002">“表”，底本作“意”，據文意改。</note> <note n="0222003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222003">“馀”，底本作“谓”，據文意改。</note> <note n="0222004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222004">“其五识身”……“善、不善性”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第348页下。</note> <note n="0222005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222005">“若谓五识”……“義相违故”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第348页下。</note> <note n="0222006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222006">“如彼经说”……“名眼触生”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第348页下。</note> <note n="0222007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222007">“此释非理……受想思等”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第348页下。</note> <note n="0222008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222008">“受”，底本作“爱”，據文意改。</note> <note n="0223001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223001">“然诸众生”……“染汚馀识”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第349页上～中。</note> <note n="0223002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223002">“三”，底本作“二”，據文意改。</note> <note n="0223003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223003">“等”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0223004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223004">“中”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0223005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223005">“幾”，底本作“或”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0223006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223006">“幾无色界繫”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0223007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223007">“曰”，底本作“云”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0223008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223008">“被”，底本作“彼”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0223009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223009">“衣”，底本作“依”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0223010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223010">“衣”，底本作“依”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0224001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224001">“被”，底本作“彼”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0224002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224002">“欲”，底本无，據文意補。</note> <note n="0224003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224003">“触”，底本作“约”，據文意改。</note> <note n="0224004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224004">“有”，底本作“无”，據文意改。</note> <note n="0224005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224005">“有”，底本作“无”，據文意改。</note> <note n="0225001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225001">“露”，底本作“路”，據文意改。</note> <note n="0225002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225002">“彼”，底本作“故”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0226001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226001">“二”，底本无，據文意補。</note> <note n="0227001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227001">“如”，底本作“而”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0227002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227002">“如”，底本作“而”，據文意改。</note> <note n="0227003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227003">“论”，底本无，據文意補。</note> <note n="0227004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227004">“色界定无”，底本作“色界界定”，據文意改。</note> <note n="0228001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228001">“芽”，底本作“牙”，據文意改。</note> <note n="0228002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228002">“喩”，底本无，據文意補。</note> <note n="0228003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228003">“主”，底本作“云”，據文意改。</note> <note n="0228004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228004">“舌依”，底本无，據《阿毘达摩顺正理论》補。</note> <note n="0228005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228005">“色界之中”……“理如前说”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第349页下。</note> <note n="0229001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229001">“又，眼等根”……“色界定有”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第349页下。</note> <note n="0229002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229002">“于”，底本作“依”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0229003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229003">“设许有因”，底本作“设有用因”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0229004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229004">“根”，底本无，據文意補。</note> <note n="0229005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229005">“天”，底本无，據文意補。</note> <note n="0230001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230001">“如”，底本作“而”，據文意改。</note> <note n="0230002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230002">“跛”，底本作“路”，據文意改。</note> <note n="0230003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230003">“违”，底本作“为”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0230004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230004">“根”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0230005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230005">“言”，底本无，據文意補。</note> <note n="0230006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230006">“彼”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0230007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230007">“理”，底本无，據文意補。</note> <note n="0230008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230008">“伽”，底本作“珈”，據文意改。</note> <note n="0230009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230009">“依”，底本作“于”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0230010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230010">“依”，底本作“于”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0230011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230011">“故”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0231001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231001">“以”，底本作“如”，據文意改。</note> <note n="0231002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231002">“馀”，底本无，據文意補。</note> <note n="0231003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231003">“而”，底本作“如”，據文意改。</note> <note n="0231004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231004">“伽”，底本作“珈”，據文意改。</note> <note n="0231005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231005">“界”，《俱舍论》无。</note> <note n="0231006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231006">“界”，《俱舍论》无。</note> <note n="0231007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231007">“馀”，底本空缺，據《俱舍论》補。</note> <note n="0231008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231008">“馀”，底本空缺，據《俱舍论》補。</note> <note n="0231009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231009">“馀”，底本空缺，據《俱舍论》補。</note> <note n="0231010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231010">“馀”，底本空缺，據《俱舍论》補。</note> <note n="0232001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232001">“其”，底本作“或”，據文意改。</note> <note n="0232002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232002">“论”，底本无，據文意補。</note> <note n="0232003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232003">“漏”，底本作“界”，據文意改。</note> <note n="0232004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232004">“无漏”，底本残失，據文意補。</note> <note n="0232005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232005">“有”，底本作“无”，據文意改。</note> <note n="0233001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233001">“于欲”，底本无，據文意補。</note> <note n="0233002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233002">“此五识身”……“为因拣别”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第350页上。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第788页上。</note> <note n="0233003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233003">“相”，底本作“想”，據文意改。</note> <note n="0233004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233004">“有”，底本无，據文意補。</note> <note n="0233005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233005">“以”，底本作“已”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0234001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234001">“二”，底本无，據文意補。</note> <note n="0234002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234002">“有”，底本无，據文意補。</note> <note n="0235001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235001">“无”，底本无，據众贤《阿毘达摩顺正理论》補。</note> <note n="0235002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235002">“岂不经主”……“義为明显”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第350页上。</note> <note n="0235003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235003">“馀”，底本作“有”，據文意改。</note> <note n="0236001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236001">“匹”，底本作“匹”，據文意改。</note> <note n="0236002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236002">“慧”，底本无，據文意補。</note> <note n="0236003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236003">“想”，底本作“相”，據文意改。</note> <note n="0236004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236004">“寻名”，底本作“名寻”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》改。</note> <note n="0237001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237001">“夫分别者”……“不通勝解”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第350页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第788页中～下。</note> <note n="0237002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237002">“难”，底本无，據文意補。</note> <note n="0237003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237003">“若在欲界”……“各一分别”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第350页中。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第788页下。</note> <note n="0237004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237004">“有”，底本作“为”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0238001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238001">“五识依缘”……“为界是实”，引自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，其中没有点明“室唎罗多”的名字，仅作“此中上座作如是言”。见《大正藏》第29卷第359页下。</note> <note n="0238002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238002">“别目”，底本作“利自”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》改。</note> <note n="0238003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238003">“集”，底本作“合”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》改。</note> <note n="0238004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238004">“集”，底本作“合”，據众贤《阿毘达摩顺正理论》改。</note> <note n="0239001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239001">“五识不缘”……“眼识不取靑等”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第350页下～351页上。</note> <note n="0239002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239002">“于”，底本作“依”，據文意改。</note> <note n="0239003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239003">“依眼缘色，生于眼识”，众贤《阿毘达摩顺正理论》作“眼色为缘，生于眼识”，见《大正藏》第29卷第351页下。</note> <note n="0239004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239004">“于”，底本作“依”，據文意改。</note> <note n="0239005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239005">“若五识身”……“亦缘世俗”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，文句有所不同，见《大正藏》第29卷第352页上。</note> <note n="0239006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239006">“名有执受”……“住现在世”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0239007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239007">“味”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0239008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239008">“虽在现世而”，底本作“须在世如”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0240001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240001">“十八界中，……馀九通二”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第352页中～下。又见众贤《阿毘达摩藏显宗论》卷三，见《大正藏》第29卷第788页下。</note> <note n="0240002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240002">“是”，底本作“但”，據文意改。</note> <note n="0241001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241001">“若诸色法”……“名为执受”，出自众贤《阿毘达摩顺正理论》卷四，见《大正藏》第29卷第352页中。</note> <note n="0241002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241002">“所”，底本无，據文意補。</note> <note n="0242001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242001">“择”，底本作“释”，據文意改。</note> <note n="0242002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242002">“等”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0243001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243001">“以”，底本此处原空，據文意補。</note> <note n="0243002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243002">“大”，底本作“大大”，據文意删。</note> <note n="0244001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244001">“经”，底本作“性”，據文意改。</note> <note n="0244002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244002">“各”，底本作“外”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0244003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244003">“彼说”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0244004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244004">“尔”，底本作“示”，據文意改。</note> <note n="0245001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245001">“为”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0245002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245002">“尔”，底本作“示”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0245003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245003">“入”，底本作“人”，據文意改。</note> <note n="0245004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245004">“说”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0245005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245005">“又”，底本作“有”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0246001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246001">“所”，底本作“何”，據文意改。</note> <note n="0246002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246002">“離”，底本作“虽”，據文意改。</note> <note n="0246003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246003">“所”，底本作“何”，據文意改。</note> <note n="0246004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246004">“所”，底本作“何”，據文意改。</note> <note n="0246005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246005">“以”，底本无，據《俱舍论》補。</note> <note n="0246006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246006">“经”，底本作“性”，據文意改。</note> <note n="0247001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247001">“所”，《俱舍论》作“可”。</note> <note n="0247002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247002">“所”，《俱舍论》作“可”。</note> <note n="0247003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247003">“准”，底本作“唯”，據文意改。</note> <note n="0247004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247004">“所”，底本作“可”，據文意改。</note> <note n="0247005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247005">“所”，《俱舍论》作“可”。</note> <note n="0247006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247006">“称”，底本作“秤”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0247007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247007">“称”，底本作“秤”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0247008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247008">“可”，底本作“所”，據文意改。</note> <note n="0248001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248001">“法名”，底本作“名法”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0248002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248002">“全”，底本作“令”，據《俱舍论》改。</note> <note n="0249001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249001">“壞”，底本作“怀”，據文意改。</note> <note n="0250001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250001">“竟”，底本作“意”，據文意改。</note> <note n="0250002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250002">底本卷末有题记：“释门法律法严奉写记”。</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0229a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229a1701">醜【CB】，丑【藏外】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>